Podcast Paulus en De Nijs op reis: Jasper Snoeren archiveert YouTubefilmpjes van Nikkie Tutorials voor de toekomst

Kirsten: Ben jij een beetje gamer, Ronald?

Ronald: Gamer? Nee, hoezo?

Kirsten: Iemand die computerspelletjes doet?

Ronald: Nee, nou ja, nee eerlijk gezegd niet. Nee, want?

Kirsten: Nou, die hebben ze hier, hè. Kijk, Mediapark, we zijn er bijna.

Ronald: Nee, ik ben eerlijk gezegd meer een podcastman.

Kirsten: Dacht het altijd al. Die archiveren ze ook, hè?

Ronald: Ja, het schijnt dat onze podcastserie wordt opgenomen in de collectie van Beeld & Geluid.

Kirsten: Oeh!

Ronald: Ja, en we gaan het vragen aan onze gast van vandaag, Jasper Snoeren. Hij is analist webcollecties, games en papieren archieven.

Kirsten: We zijn er weer met de tweede podcastserie van het Netwerk Digitaal Erfgoed op reis door het erfgoed in Nederland.

Ronald: Ja, want hoever zijn erfgoedinstellingen, zoals musea, met het digitaliseren van hun collecties? Waar lopen ze tegenaan? En waar dromen ze van? En weet je, als erfgoedinstelling hoef je het digitale wiel helemaal niet zelf uit te vinden. Je kunt heel veel leren van anderen.

Kirsten: We gaan beginnen de tweede podcastreis van Paulus en De Nijs op reis door het digitaal erfgoed.

Ronald: Leuk dat je naar onze podcast luistert!

Kirsten: Blijft een mooi gebouw als je hier aankomt, hè?

Ronald: Prachtig, heel kleurrijk.

Kirsten: Hé, Jasper! Of niet?

Jasper: Jazeker, hallo! Goedemorgen op deze vroege ochtend.

Kirsten: Echt, hè?

Jasper: In een leeg pand nog.

Kirsten: Moeten we fluisteren?

Jasper: Nee hoor, dat hoeft helemaal niet. Nee, we zitten niemand in de weg als we nu hardop praten.

Kirsten: Jasper, als je hier naar boven loopt, het gebouw is helemaal van glas aan de buitenkant met allemaal kleuren. De zon staat er ook nog prachtig op, maar je ziet er ook nog wat doorheen, hè?

Jasper: Ja, klopt. Wie goed kijkt, en van binnen zie je dat wat beter dan als je aankomt lopen, dan zie je daar al reliëf in zitten. Er zitten afbeeldingen in en dat zijn allemaal afbeeldingen die uit ons AV-archief komen. Dus allemaal frames uit televisieuitzendingen. Dus je zit hier letterlijk in de mediageschiedenis als je op kantoor zit of in het museum bent.

Ronald: Nou, dan hebben we het toch over oude media. Vertel, wat zit er allemaal in jullie archief?

Jasper: Ja, we zijn natuurlijk vooral bekend als het archief voor radio en televisie. Dus dat is ook onze belangrijkste taak, om de publieke omroep te bewaren. Dus alles wat op radio en televisie wordt uitgezonden, nou, tien minuten na uitzending, of twintig minuten na uitzending, dan stroomt het hier al naar binnen. Van Lingo tot het NOS Journaal, Langs de lijn op de radio, sportuitzendingen zitten erin.

Kirsten: Wat zit er niet in?

Jasper: Uit de begintijd van iedere periode hebben we niet zoveel. Dus de eerste jaren van radio, daar hebben we bijna geen opnames van. Het was een live medium, er was nog geen opname-apparatuur die meteen klaarstond. Hetzelfde geldt voor televisie, van de eerste jaren zijn er maar spaarzame opnames.

Kirsten: En je zei net Lingo, toch niet iedere aflevering?

Jasper: Nou, aanvankelijk niet. Dan werden er gewoon één of twee afleveringen per seizoen gedaan, omdat ze allemaal zo hetzelfde zijn. Maar sinds het digitaal binnenstroomt, worden ze allemaal bewaard. Totdat het niet meer bij de publieke omroep hoorde en naar de commerciële zender ging. Want commerciële uitzendingen hebben we ook maar heel weinig.

Ronald: Want jullie laten nu gewoon alles instromen, zeg maar?

Kirsten: Maar denk je niet op een gegeven moment, nou ja, dit gaan we niet meer bewaren?

Jasper: Nee, eigenlijk niet. Zoals het nu digitaal binnenkomt, is het bewaren bijna makkelijker dan het selecteren.

Jasper: We gaan hier naar links.

Kirsten: Want, waar zijn we nu?

Jasper: We zijn nu op min vier, vier verdiepingen onder de grond. We hebben vijf verdiepingen met depots, waar filmblikken, objecten uit de mediageschiedenis… Onze server staat hier, de tape robot met daarop ons digitale archief. Met iets van, ik geloof, 18 petabyte aan data. Dus dat is gigantisch veel. Dus we zeggen ook wel eens: het is meer dan een miljoen uur aan audiovisueel materiaal. Dus nou ja, dat ga je niet even allemaal afkijken.

Kirsten: Wat is er zo leuk aan jouw werk?

Jasper: De diversiteit. Op het ene moment heb ik een omroepgids in mijn handen om te zorgen dat die juist bewaard wordt. En het volgende moment, een uur later, sta ik bij videogames, waarvan iedere game weer op een andere manier benaderd moet worden. Want het is of een cd-rom of op een cassette. En alles heeft weer zijn eigen uitdaging.

Kirsten: Wat doe jij nou precies hier? Gewoon, als jij dat aan je buurman moet uitleggen, in één zinnetje?

Jasper: Ik archiveer nieuwe media. Webvideo, videogames. En daarnaast ook de meer traditionele kant, papieren archieven. En ik zorg ervoor dat dat het op de juiste manier bewaard wordt. Zodat we er over 100 of 200 jaar nog steeds gebruik van kunnen maken.

Kirsten: Misschien moeten we eerst even naar nieuwe media. Want oude media, dat is radio en tv. Nieuwe media, nou, wij zijn met de podcast bezig. Is dit nou nieuwe media?

Jasper: Ja, eigenlijk is nieuwe media een rare term. Want die media zijn er al heel lang. Dus ik heb het vaak liever over online media of interactieve media.

Kirsten: Het is een oude term.

Jasper: Eigenlijk is het een oude term. Maar goed, bij kunst heb je het ook nog over moderne kunst. En dat is ook niet meer de kunst die nu gemaakt wordt.

Kirsten: Maar podcast valt onder de nieuwe media, dan? Terwijl het eigenlijk gewoon een soort van radiomaken is.

Jasper: Ja, maar de wijze waarop het gedistribueerd wordt is online. Dat maakt het dan weer nieuwe media.

Kirsten: Jij zei net: games vallen eronder, podcasts vallen eronder. Wat valt er nog meer onder?

Jasper: Webvideo, YouTube, TikTok, dat soort zaken.

Kirsten: O ja, alle socials eigenlijk?

Jasper: Socials, ja.

Ronald: Jullie doen echt alles als het gaat om video’s op de socials?

Jasper: Nou, dat is de uitdaging. We moeten manieren vinden om op de beste manier video’s van zo’n platform te kunnen halen en op te slaan. En voor het ene platform is dat makkelijker dan voor het andere. Dus enerzijds technisch, maar anderzijds ook gewoon… We archiveren niks zonder toestemming van de maker. Dus je moet ook altijd contact zoeken met de makers.

Kirsten: Wow, dat lijkt me ingewikkeld.

Jasper: Ja, dat is een flinke klus.

Kirsten: Want je hebt hier nu een groot scherm met NikkieTutorials.

Jasper: Ja, met NikkieTutorials.

Kirsten: Die moet je dan ook even gaan appen van…

Jasper: Ja, we sluiten met grote kanalen en populaire influencers contracten af. Om toestemming te krijgen om hun werk te mogen archiveren.

NikkieTutorials: I want to talk about a part of myself that makes me me. I cannot believe that I’m saying this today…

Kirsten: In deze video vertelt Nikkie dat ze transgender is; binnen een week tijd is het meer dan 31 miljoen keer bekeken wereldwijd. Heb jij deze gezien, Ronald?

Ronald: Nee.

Kirsten: Dus wij zitten er niet in bij die 31 miljoen keer?

Ronald: Nee, wij niet.

Jasper: Over deze is zoveel gesproken op tv en radio. Dus dat kan niemand ontgaan zijn.

Kirsten: Waarom archiveer je dit?

Jasper: Omdat YouTube niet voor altijd is. We hebben al video’s in het archief die niet meer op YouTube te vinden zijn. Bijvoorbeeld, en dat was wel een saillante… Je had een grote YouTuber die een video maakte over de cinnamon challenge. Waar mensen een hap met kaneel namen. Dat is niet helemaal zo gezond. Het is eigenlijk best gevaarlijk. Dus een hoop van die video’s zijn offline gehaald. Dus doordat wij het bewaren, kan hier later nog steeds naar gekeken worden. Kan het worden hergebruikt. Kan er onderzoek naar gedaan worden.

Kirsten: Het is ook een tijdsbeeld.

Jasper: Het is een tijdsbeeld. En zoveel mensen zitten op social media, zitten op YouTube. Dat is gewoon net zo belangrijk als televisie of radio.

Ronald: Ik zie hier een gek t-shirt: ‘Mondkapjes zijn schadelijk. Stop nu, ga naar Jensen.nl’.

Jasper: Ja, Jensen.

Ronald: Wat is dat?

Jasper: Dan komen we weer bij YouTube. Jensen zat vroeger op tv, tegenwoordig op YouTube met een populair kanaal. Maar van het spectrum richting rechts en fake-news-achtige uitingen. Dat is ook belangrijk om te bewaren. We willen natuurlijk alle geluiden die er geuit worden, bewaren.

Ronald: Zetten jullie ergens iets neer dat het misschien om fake news zou kunnen gaan?

Jasper: We nemen de video’s over met de metadata zoals ze op YouTube staan. Dus wij gaan daar niet zelf labeltjes op plakken. Dat is ook niet aan ons, denk ik. Dat is aan de gebruikers later om dat te bekijken.

Kirsten: Maar dit is natuurlijk wel een heel lastige. Want waar ligt het lijntje van waar je denkt: dit gaat een grens over, dit accepteren we eigenlijk niet?

Jasper: Ja, dat is zeker een lastige. We hebben bijvoorbeeld ook bij drillrap heel lang nagedacht. Dat zijn kanalen op YouTube vanuit rappers, waar heel veel geweld verheerlijkt wordt.

Kirsten: Dus?

Jasper: Dus daar twijfelen we nog steeds over, of we dat wel of niet kunnen opslaan.

Kirsten: Dat is een heel ethisch verhaal erachter. Dat had ik helemaal niet bedacht. Ronald, jij?

Ronald: Dat je het wel en niet gaat opslaan? Maar ja, dat vraagt nieuwe media misschien natuurlijk wel.

Kirsten: Absoluut, ja.

Jasper: Je wilt toch dat het archief net als het publiek bestel divers is, dat het enerzijds VPRO en anderzijds Ongehoord Nederland heeft. Dan wil je natuurlijk vanuit YouTube of vanuit andere online kanalen die breedte ook opslaan.

Jasper: Ik vind het wel leuk om even een spelletje te gaan spelen.

Kirsten: Hoe vaak doe jij dat onder werktijd?

Jasper: Niet vaak genoeg, als je het mij vraagt.

Kirsten: Hoe vaak is niet vaak genoeg?

Jasper: Een paar keer per week. A2 Racer is toch wel een van de klassiekers uit de jaren 90, die bijna iedereen die spelletjes speelde in die tijd heeft gespeeld.

Ronald: Wij dus niet.

Jasper: Dan moeten we nu gewoon gaan spelen. Ja, zeker de eerste keer. Het is een racespelletje door Amsterdam. Dus ik zou zeggen: Ronald, ga je gang. .

Kirsten: Wat moet je nou doen?

Jasper: Je moet racen. Dus je racet door de straten van Amsterdam.

Ronald: Hij staat meteen al stil.

Jasper: Ja, je zit tegen een paaltje.

Ronald: Dan zie je… dat heb je als je geen rijbewijs hebt.

Kirsten: Ik dacht dat je zou zeggen: dat heb je als Rotterdammer…

Ronald: Nee, dat heb je als je geen rijbewijs hebt.

Kirsten: Dit zit ook in het archief. Wie zit daar nou op te wachten, Jasper?

Jasper: Nou, games zijn nog heel nieuw wat we doen. Dus daar weten veel mensen nog niet van dat we het hebben. Maar onderzoekers gaan hier, denk ik, veel plezier aan beleven. Omdat het zoveel zegt over de Nederlandse cultuur. Bijna de helft van de Nederlanders speelt dagelijks games. En ook gamers zelf en game developers willen kijken hoe het vroeger is gedaan. Daar kun je ook heel veel van leren.

Ronald: Maar er zijn ook games die misschien heel lastig zijn te archiveren? Wat doe je daar dan mee?

Jasper: Ja, nou bij games is eigenlijk het gekke dat hoe nieuwer de game is, hoe moeilijker het wordt op het moment. Nieuwe games, zeker als het op een mobiele telefoon staat. Of de nieuwste Playstation die net uit is. Daar zijn helemaal nog niet zoveel technische mogelijkheden voor om dat te emuleren. Om het dus in een andere omgeving af te spelen dan waar ze voor gemaakt zijn.

Kirsten: Hoe leg je het dan vast?

Jasper: Dan zoeken we eigenlijk meer onze heil in documenteren in plaats van archiveren.

Ronald: Documenteren wil zeggen?

Jasper: We willen zoveel mogelijk van het verhaal vastleggen door bijvoorbeeld video’s te maken. Dus we spelen de game, we filmen dat. Maar ook het verzamelen van recensies erover of wat de media erover hebben geschreven.

Kirsten: Maar eigenlijk, voor de duidelijkheid, als ik dan in het archief zo’n game wil spelen, dat kan dat niet?

Jasper: Omdat het een nieuwere game is, zal die wellicht nog gespeeld kunnen worden op het oorspronkelijke formaat. Maar anders moet je het doen met een video die we ervan hebben. Totdat we de mogelijkheid hebben om er toch ooit een speelbare archiefkopie van te maken.

Ronald: Dat streef je uiteindelijk wel naar?

Jasper: Ja, dat is het hoofddoel. Iedere game willen we speelbaar maken en houden voor de eeuwigheid.

Kirsten: Wat is nou iets wat onbekend is over Beeld & Geluid?

Jasper: Een van de dingen die we hier bijvoorbeeld ook bewaren zijn de privéopnames van het koningshuis. Beeldmateriaal. Dus prins Bernhard heeft veel gefilmd. Zelf. Dat ligt hier ook.

Kirsten: Leuke privécollectie.

Jasper: Dat is een privécollectie, ja. Dat mag niemand zien. Ook de medewerkers kunnen daar niet zomaar bij.

Kirsten: Maar dat ligt hier dan veilig, dat bewaar je. Maar dat is niet ontsloten, zoals je dat al zegt. Daar kan je niet bij als je je spreekbeurt over prins Bernhard houdt?

Jasper: Nee, zeker niet. En zo zijn er nog wel een paar andere collecties die bij ons onder zijn gebracht in opdracht van mensen waar niet iedereen bij mag.

Jasper: We stappen nu uit op min drie. We gaan naar een depot vol met oude radio’s.

Ronald: De deur gaat dicht…

Ronald: Kijk, leuk!

Jasper: Ik vind dit het mooiste depot dat we hebben in het gebouw. Soms stap ik hier even binnen om de historie op te snuiven.

Ronald: Het is terug in de tijd gaan.

Jasper: En met nieuwe media, hoe leuk het ook is, dat is niet tastbaar. Het is niet zichtbaar, je kan het niet aanraken. Niet dat ik hier aan mag zitten, want dat is zonder handschoenen niet mogelijk. Maar dit biedt al meteen visueel een mooi verhaal.

Ronald: Fysiek en digitaal en toch hetzelfde verhaal.

Jasper: Het is allemaal het verhaal van media en hoe mensen communiceren met elkaar. En wat we ermee doen. Dat vind ik fascinerend.

Kirsten: Het is wel mooi om die rode lijn erin te zien.

Jasper: Ja toch? Ja, vind ik wel.

Kirsten: De oudste?

Jasper: De oudste? Nou, daar kijken we hier eigenlijk naar. Dit is een replica. Maar dit is een replica van het apparaat waarmee de allereerste omroepradio-uitzending ter wereld is gemaakt. En die kwam uit Den Haag, in Nederland.

Kirsten: Welk jaar?

Jasper: 1919, als ik het goed herinner.

Kirsten: We zitten nu boven en we zitten…

Ronald: We zijn hier het nieuwe museum al binnen geglipt, hè?

Kirsten: En wie heeft de deur opengedaan? De baas hier, Eppo van Nispen tot Sevenaer.

Eppo: Gewoon omdat ik het ontzettend leuk vind dat jullie hier zijn.

Kirsten: Zijn wij nou de eerste op de vrouw na die hier net stofzuigde?

Eppo: Nou, zo goed als wel. Ja, dat denk ik wel, want dit is nog lang niet open. We mikken op het voorjaar van 2023.

Eppo: Wat er echt anders is: het oude museum was heel nostalgisch, hè. Dus we zagen heel veel leuke, mooie, oude dingen. Maar daarmee maak je de aansluiting naar deze tijd en de nieuwe tijd eigenlijk niet. Die komen gaat, waarin die digitalisering veel dominanter is. Wat hebben we gedaan? Simpel gezegd een soort van smartphone nagebouwd. Zo moet je het eigenlijk zien. Het feit is dat jij hier de aanknop aandoet en dan zeg je: nou ik ben die en die en die. Dan maken wij letterlijk een scan van jou van het internet. Wat er te halen is als je daar toestemming voor geeft.

Kirsten: Gaat best wel ver, dan.

Eppo: Dat gaat ook heel ver, maar dat is juist om te laten zien hoe het werkt. En wat wij graag willen is laten zien hoe jij je in de wereld van de huidige digitale informatie begeeft.

Kirsten: Echt een soort bewustwording is dat?

Eppo: Ja, op een heel leuke manier.

Kirsten: Jullie tuigen een heel nieuw museum op. Jullie hebben heel veel gedigitaliseerd en bewaard hier. Jij komt ook op andere plekken in de wereld. Wat zie je als je ons vergelijkt met de rest?

Eppo: Nederland is echt een topland als het gaat om het werken met nieuwe media. Het ontwikkelen van instrumenten om met nieuwe media te kunnen werken. Als het bijvoorbeeld gaat om wat wij noemen de broadcast, zeg maar de uitzenders. Je hebt hier een aantal bedrijven. We zijn nu in het Mediapark. Daar zitten de beste bedrijven ter wereld. Kijk je bijvoorbeeld naar een uitzending of een opening van de Olympische Spelen. In 99 van de 100 keer zitten daar allemaal Nederlanders op die met name aan die nieuwe mediakant zitten.

Kirsten: Dus we doen dat wel heel goed?

Eppo: We doen het hartstikke goed. We zijn gewoon niet gewend trots op onszelf te zijn. Maar dat mogen we echt zijn. Dit is het op een na grootste media-archief ter wereld. We hebben niks te klagen wat dat betreft. We kunnen echt trots zijn. En dat geldt ook voor het hele erfgoedveld.

Kirsten: Als jij hier nou de baas was, Jasper, wat zou jij dan vandaag nog veranderen?

Jasper: Ik denk dat je met veel meer mensen op de nieuwe media moet zitten. Je moet dicht op de actualiteit kunnen om die technische ontwikkelingen bij te houden. We zijn nu met drie mensen met games bezig. Dat is eigenlijk veel te weinig.

Kirsten: Want hoeveel handen heb je nodig? Je hebt er zes.

Jasper: Ja, minimale verdubbeling.

Kirsten: Dus meer mensen en wat nog meer?

Jasper: Nou ja, ik weet niet of ik dat zelf zou kunnen verwezenlijken. Maar er zouden ook meer mogelijkheden moeten komen om dit materiaal beschikbaar te stellen naar het publiek toe. Het is nu heel gek dat we games bewaren, dat we YouTube-video’s bewaren. Maar dat het alleen binnen de muren van ons instituut toegankelijk gemaakt kan worden. En niet daarbuiten of online.

Kirsten: Dat is eigenlijk waarom je het bewaart. Zeg nou eerlijk?

Jasper: Zeker, je wil dat mensen het kunnen gebruiken, dat mensen de games kunnen spelen.

Kirsten: Maar dan zou je toch eigenlijk verwachten dat je er nou al een draai aan geeft?

Jasper: Ja, je ziet ook wel dat de ontwikkelingen gaande zijn. En dat mensen en de politiek veel meer besef krijgen hoe belangrijk online erfgoed is. Dus ik denk ook wel dat er bewegingen heen gaan. Je ziet nu al dat er nieuwe regelingen komen. Bijvoorbeeld de out of commerce-regeling. Wat beschikbaarstelling steeds makkelijker moet gaan maken.

Kirsten: Want dat is?

Jasper: Dat is een regeling die het voor erfgoedinstellingen makkelijker maakt om materiaal dat geen commerciële waarde meer heeft, beschikbaar te maken. Zonder dat er auteursrechtelijke claims kunnen worden ingediend.

Kirsten: We staan buiten bij Beeld & Geluid. Lekker in het zonnetje.

Ronald: In het zonnetje, yes.

Kirsten: Dit prachtige gebouw. Wat nemen we mee, Ronald?

Ronald: Jasper heeft laten zien dat ze heel veel soorten nieuwe media archiveren. En hij heeft ook laten zien dat ze daarin afgewogen keuzes proberen te maken.

Kirsten: Hoe lastig dat is.

Ronald: Hoe lastig dat ook is, ja.

Kirsten: De volgende keer, we zitten nu op het Mediapark in Hilversum, dan verkassen wij naar grote hoogten in Utrecht.

Ronald: Utrecht, naar de Domtoren. En wat gaat daar plaatsvinden? De HackaLOD. En de HackaLOD is een hackathon voor het erfgoedveld.

Kirsten: Het zijn heel veel trappen, hè, de Domtoren?

Ronald: Wordt het nachtwerk!

Kirsten: Ja, o, dat was ik even vergeten. Dan moeten we voorslapen.

Ronald: Ja, we moeten een dutje doen vooraf.

Kirsten: Dat zien we dan wel weer.

Ronald: Nou ja, we komen wel op mooie plekken.

Kirsten: Welterusten allemaal!

Ronald: Ja, oké. Tot ziens, tot de volgende keer.

Kirsten: Tot de volgende keer.