Paulus en De Nijs op reis: Een nieuwe museale presentatie voor muZEEum

Ronald: Onze laatste podcast in de serie van 12.

Kirsten: Tissues bij je?

Ronald: Jazeker, we moeten ons dapper houden.

Kirsten: Ja, precies: hier slaan we ons doorheen.

Kirsten: We zijn in Vlissingen. We lopen richting… wat is dat?  Uncle Beach. Uncle Beach. Volgens mij was dit een belangrijke plek tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hier is flink gebattled, met de slag om de Schelde. En wij gaan naar het Zeeuws Maritiem…

Ronald: …Muzee-um.

Kirsten: Is het nou museum of muzeeum?

Ronald: Muzee-um, denk ik. Ik weet het niet.

Voice-over: De nieuwe podcastserie van het Netwerk Digitaal Erfgoed duikt in de wondere wereld van digitalisering van ons erfgoed. Netwerkredacteur Ronald de Nijs en ik, Kirsten Paulus, reizen door heel Nederland op zoek naar mensen uit het netwerk. Precies, erfgoedprofessionals. En dan vooral diegenen met inspirerende verhalen over digitaal erfgoed. In twaalf afleveringen hoor je hun successen, hun missers, maar ook hun dromen.

Ronald: We gaan langs bij Pol Verbeeck, hoofd collectie en bedrijfsvoering.

Kirsten: Een groot maritiem museum met hele grote dromen.

Ronald: Heel grote dromen, ja. Ze zijn al een paar jaar als leukste uitje van Zeeland verkozen. En wat willen ze nu worden?

Kirsten: Het leukste uitje van het land?

Ronald: Precies, ja. Hé, Michiel zelf verwelkomt ons.

Ronald: Dit is hem, het museum.

[je hoort de bel en iemand die zegt:] Pol Verbeek.

Ronald: Ja, hallo Pol, met Ronald en Kirsten.

Kirsten: Hoi.

Ronald: We zijn een beetje vroeg. Als het niet uitkomt, dan wachten we gewoon, dan lopen we nog even rond hier.

Kirsten: Ja, nee joh, het is ijskoud!

Pol: Ik kan jullie best binnenlaten, maar ik zit nog even de laatste hap van mijn boterham te eten.

Ronald: Oké, doe dat.

Pol: Staan jullie voor de voordeur?

Kirsten: Ja. Bij Michiel staan we.

Pol: Ja, ik kom even open doen.

Ronald: Is goed, tot zo.

Kirsten: Pol, boterhammetje op. Waar zijn we?

Pol: We zijn in de hal van het museum, eigenlijk bij het begin. Net door de museumwinkel gelopen. En we zijn hier waar de bezoekers starten. Je krijgt hier een interessante inleiding over Vlissingen, een stad aan de Westerschelde met prachtige schilderijen en een heel mooie oude kaart van Blaeu. Eigenlijk om te laten zien waar je bent.

Kirsten: Wat is er zo uniek aan dit museum?

Pol: Ik denk, op de eerste plaats: we zitten hier echt pal aan zee, aan de Westerschelde. En we zitten in een mooi gebouw waar je hier tegen de buitenmuur kijkt. Het Lampsinshuis, een monumentaal gebouw uit 1641. Gebouwd door de rijke reder Cornelis Lampsins die een belangrijke rol had in de V.I.C. en W.I.C. En Michiel de Ruyter is zijn carrière begonnen in dienst van deze familie.

Kirsten: Die ook buiten staat met een poster, zou ik maar zeggen.

Pol: Ja, niet alleen buiten, maar ook hier binnen. En op veel manieren. En we hebben ook een mooie collectie van.

Pol: Het museum, je hebt zes, zeven collega’s en nog heel veel vrijwilligers?

Pol: De vaste ploeg, inderdaad de vaste collega’s, dat is een vrij klein clubje, ons team, die allemaal een beetje gecombineerde functies hebben. En met name de dingen achter de schermen doen. Ook om het museum te promoten. En verzinnen wat we eigenlijk allemaal willen laten zien, wat we allemaal doen. Maar het openhouden van het museum, dat gebeurt door onze vrijwilligers. Dat is een heel grote groep van 70, 80 mensen. Echt allerlei mensen, met allerlei achtergronden, die ons een warm hart toedragen. En daar zijn wij natuurlijk super blij mee, want zonder vrijwilligers kunnen we niet bestaan.

Kirsten: Wat doet een Brabander, want jij bent geen Zeeuw, in Zeeland?

Pol: Ja, dat is een beetje een privé-vraag, maar dat geeft niks. Nou, Zeeland is gewoon een heel mooie provincie. En het ligt natuurlijk pal aan zee.

Kirsten: Dus de liefde voor de zee?

Pol: Ja, de liefde voor de zee en voor de ruimte en voor de mooie natuur.

Kirsten: Die kant op?

Pol: Ja, we gaan hierin, in een donker gewelf. En dan hoor je allerlei spannende geluiden. En je ziet en je hoort een beetje alsof je hier onder water bent. Als je goed kijkt, zie je hier een aantal vitrines met enorme grote objecten die er heel massief en groot uitzien. En dan denk je misschien, wat is dit nou?

Kirsten: Een soort aquarium zien we, hè?

Pol: Ja, daar lijkt het op. Maar dit zijn heel grote objecten die honderden jaren lang op de zeebodem hebben gelegen. En van een scheepswrak, de Rooswijk. Een schip dat gezonken is in de 18e eeuw. En dat is enige tijd geleden naar boven gehaald. En we hebben heel veel objecten van gezonken schepen. Dus dat is wel heel interessant. Die schepen zijn natuurlijk vroeger gezonken, nu nog steeds, maar vroeger natuurlijk veel vaker. Want die waren van hout en die waren niet bestand tegen sommige zeer extreme weersomstandigheden. En op de zeebodem heb je eigenlijk een soort tijdscapsule, want het leven wordt daar dan stilgezet. En 250 jaar later of langer wordt dat ontdekt en naar boven gehaald. En eigenlijk is het iets wat gestold is in de tijd. We hebben heel veel gebruiksvoorwerpen die vertellen over het leven aan boord van die enorme lange zeereizen vroeger. En dat kun je hier zien aan die objecten. Luizenkammen, want aan boord was het niet zo heel hygiënisch. Flessen met wijn erin, die zul je dadelijk ook nog zien. Dus ja, allerlei soorten objecten.

Pol: We zijn hier in een expositiezaal die gaat over de Tweede Wereldoorlog. En na de bevrijding, dat weten niet zo heel veel mensen buiten Zeeland, is Zeeland door de geallieerden onder water gezet om de Duitsers te verjagen. Nou, daar hebben we hier heel bijzondere foto’s van hangen. En er is een prachtige film die hierover vertelt.

Ronald: Jullie hebben echt de ambities om het leukste uitje van heel Nederland te worden, bij wijze van spreken?

Pol: Ja, we zijn al een aantal keren het leukste uitje van Zeeland geweest. En wat je zegt klopt: we willen dan het leukste uitje van Nederland worden. Dat zou heel mooi zijn. Maar eigenlijk willen wij dat veel meer mensen ons leren kennen. En ook niet alleen om meer bezoekers te krijgen, maar ook om meer bekendheid te krijgen in Nederland. En om ons echt sterker neer te zetten als een nationaal maritiem museum.

Ronald: En hoe gaan jullie dat aanpakken?

Pol: Nou daar zijn we al heel wat jaren mee bezig. We zijn een tijd geleden zijn toegetreden tot de Canon van Nederland, we zijn canonmuseum geworden. En we zijn nu plannen aan het maken voor een hele grote vernieuwing van onze hele presentatie. Dat gaan we volgend jaar doen. En dat we een vernieuwd verhaal hebben. Objecten krijgen een andere plek. We gaan dingen anders aanpakken. We gaan een hele nieuwe route door het museum maken. Eigenlijk om het voor veel mensen van nu nog interessanter te maken.

Kirsten: Wat wordt dan het centrale thema?

Pol: Nou eigenlijk wordt het centrale thema, de rode lijn, de zeereis in de 17de en 18de eeuw. En we willen de bezoekers meenemen tijdens die zeereis.

Kirsten: Allemaal vitrines hier, Pol, met gebruiksvoorwerpen. Allemaal gevonden, wat zien we hier?

Pol: Ja we zien hier hele mooie objecten van ’t Vliegend Hert, een wrak, gezonken in 1735. En kijk eens hier, een servies van de officieren. Een prachtige brandewijnkom, heel chic servies. Maar de gewone manschappen, die aten met z’n vijven uit hun houten nap. En die zie je dan hier naast elkaar.

Kirsten: Schril contrast.

Ronald: Ja, goed van bodemvondsten gaan we naar digitalisering. Jullie maken nu de overstap van Adlib naar Atlantis?

Kirsten: Dat snap ik ook wel, als een maritiem museum.

Pol: Ja, dat is echt een nieuwecollectieplatform, online, waar we naar overstappen. En daar zit ook een hele samenwerking bij met allerlei Zeeuwse musea en erfgoedinstellingen. En het doel daarvan is ook om collecties meer online te laten zien.

Ronald: En de naam van dat platform wordt?

Pol: Dat wordt Collectie Zeeland en dat is de opvolger van Zeeuwse Ankers. En daarin zie je allerlei verhalen over het Zeeuwse erfgoed en de Zeeuwse geschiedenis, met de objecten erbij.

Ronald: Maar de collectiegegevens zijn grotendeels al online te vinden?

Pol: Jazeker, die zijn al een hele tijd te vinden op Collectienederland.nl en ook op Maritiemdigitaal.nl. Maar het mooie is, en dat hoopt denk ik iedereen een beetje, dat straks alles steeds meer in elkaar grijpt. En dat je door die linked open data zoals dat dan heet, LOD, dat je alles met elkaar kunt koppelen. En die kant gaan we wel steeds meer op. En de hoop is dan dat het voor iedereen makkelijker en duidelijker wordt.

Ronald: En jullie profiteren daar als museum nu ook al van, want het levert jullie nieuwe inzichten op en daarmee ook nieuwe te vertellen verhalen?

Pol: Ja, dat is wel heel leuk en interessant, want je merkt dat door alle koppelingen van gegevens en ook van websites, archieven en allerlei digitale data en middelen, er steeds meer nieuwe onderzoeksresultaten naar boven komen, die ook voor ons en onze verhalen interessant zijn.

Ronald: Kun je een voorbeeld noemen?

Pol: Nou, een voorbeeld is bijvoorbeeld dat schip waar ik het net over had, ’t Vliegend Hert, waar je hier de vondsten van ziet. We weten wie er allemaal meeging aan boord. Alle namen van alle mannen, die kennen we. En er komen steeds meer gegevens naar boven waar ze vandaan kwamen. Dus niet alleen hier uit de buurt, maar ook uit Duitsland, uit allerlei andere havensteden. En zo krijg je steeds meer inzicht over de opvarenden van zo’n schip.

Ronald: De Canon, wat heeft het jullie gebracht?

Pol: Nou, vooral meer landelijke bekendheid en vooral dat we ons beter proberen te positioneren en een onderdeel worden van al die canonmusea met verhalen over de geschiedenis van Nederland.

Ronald: Want de Canon houdt in?

Pol: De Canon is een aaneenschakeling van belangrijke onderwerpen over de geschiedenis. En wij zijn daar aangehaakt bij het onderwerp Michiel de Ruyter, bij de VOC en bij de slavenhandel.

Kirsten: Is dat dan het succes? Canon zijn, meer samenwerken, want dat hoor ik jou steeds zeggen?

Pol: Nou, samenwerken is denk ik wel heel belangrijk. Kijk, de tijd is een beetje voorbij dat, zoals heel vroeger, een conservator op een zolderkamertje achter zijn bureau zat te schrijven achter de computer. Ik denk dat je veel meer naar buiten moet treden. Dat doen wij, proberen wij ook te doen. Net als veel andere musea, omdat je zo kansen kunt benutten.

Pol: Dit is de oude woonkamer van de familie die hier gewoond heeft. Je ziet ze hier aan de wand hangen, Lampsins en zijn vrouw.

Kirsten: Jullie hebben het ook over, zag ik op jullie site, de stem van de slaven. Want het gaat ook over slavernij, natuurlijk ook met die boten. De stem van sterke vrouwen aan de wal. Komt dat nog terug?

Pol: Ja, dat is iets waar we inderdaad heel erg mee bezig zijn om dat in de nieuwe presentatie beter en op een meer mooiere manier te laten zien en horen. En tegenwoordig hebben musea het dan vaak over meerstemmigheid, zoals dat heet. Dus dat zijn niet alleen de stemmen van de bekende historische figuren als Michiel de Ruyter of wie dan ook. Maar ook de mensen die misschien wat minder bekend zijn. De gewone mensen aan boord of de vrouwen die achterbleven. Deze mensen willen we ook laten horen in onze presentatie.

Ronald: Een voorbeeld van zo’n sterke vrouw?

Pol: Nou, dan kan ik niet anders dan Anna van Gelder noemen. Anna van Gelder was de derde vrouw van Michiel de Ruyter, en die een heel belangrijke rol speelde achter de schermen. Want zij regelde de bevoorrading aan boord, ze regelde alle financiën. En we hebben ook een heel mooie collectie met schilderijen van Anna en van Michiel. En dat is wel een van de vrouwen die we beter willen laten zien in onze nieuwe presentatie.

Kirsten: Eerste indruk, Ronald, van Anna van Gelder?

Ronald: Strenge dame, ja. Ik ben eigenlijk ook heel erg gecharmeerd van die prachtige lijst die eromheen zit. Met prachtig houtsnijwerk. Met allerlei symboliek.

Pol: Ja, dat heb je goed opgemerkt. Het is inderdaad een fantastisch mooie lijst. En daarom hebben we ook dat glaspaneel eraf gehaald. Omdat we die lijsten helemaal willen laten restaureren voor de nieuwe presentatie, want ze zijn echt bijzonder. Ze zijn maar in een bepaalde periode in de geschiedenis gemaakt. En daar zit inderdaad heel veel symboliek in.

Kirsten: Goed gezien, Ronald. Maar je kijkt helemaal niet naar Anna?

Ronald: Nee, ik kijk wel naar Anna, maar ook naar die prachtige lijst.

Pol: De deur weer even dicht.

Kirsten: En nu?

Pol: En dan gaan we naar boven, naar het torentje van Lampsins, uit de 17e eeuw. Hier hield de reder zijn handelsbesprekingen.

Kirsten: Sub rosa.

Pol: Sub rosa, ja, heb je goed opgemerkt. Onder de roos betekent dat, hè. Een houten roos zie je hier. Wat onder de roos werd besproken moest geheim blijven. Waarom was dat nou? Omdat hij hier deals sloot voordat de schepen binnenkwamen, zeggen we altijd. En eigenlijk al in het geheim prijsafspraken maakte.

Kirsten: Dan vertel maar in het geheim wat er hier nog niet zo goed ging. Of waar de verbetering mogelijk is in dit museum.

Pol: Ja, je kunt natuurlijk altijd wel dingen verbeteren. En in die hele digitalisering zijn nog wel wat slagen te slaan voor ons. Zo’n collectiesysteem en digitalisering zijn ook technisch best wel ingewikkeld.

Kirsten: Frustrerend?

Pol: Nou, frustrerend. Soms is het één stap vooruit en twee achteruit. En dan weer twee stappen vooruit. Dus dat hoort een beetje bij het proces, denk ik.

Kirsten: Dan moet je even gaan wandelen aan de zee.

Pol: Ja, dat werkt altijd heel goed.

Ronald: Pol, we hebben altijd een estafettevraag. En deze keer komt die van Syds Wiersma van het Fries Film en Audio Archief in Leeuwarden. En hij stelde jou de volgende vraag.

Syds: Ja, Pol, ik wil je heel graag een vraag stellen. Ik vind een maritiem museum echt fascinerend. Dat zal ook alles te maken hebben dat ik ook een kustbewoner ben. Ik heb gelezen dat jullie in de Canon van Nederland drie vensters gaan openen. Of misschien al aan het openen zijn. Namelijk de VOC, het slavernijverleden en Michiel de Ruyter. Dat zijn allemaal heel internationale onderwerpen. Dus ik vroeg mij af: hoe maak je vanuit die vensters connectie met andere archieven en musea? En wat zijn dan de mogelijkheden en de kansen voor linked data in dat proces?

Pol: Beste Syds, ja, hoe maken wij die connectie met andere archieven en musea? Dat doen we natuurlijk door heel veel samen te werken. En juist door die linked open data en doordat alles aan elkaar gekoppeld kan worden. Dus door onze informatie te koppelen met de digitale informatie van andere musea en archieven kun je een stap maken om nog betere verhalen te vertellen en onderwerpen nog meer uit te diepen.

Kirsten: De storytelling waar jullie mee bezig zijn, hè?

Pol: Jazeker en het leuke is dat we ook het publiek daar steeds meer bij willen betrekken. En de digitalisering geeft ook die mogelijkheden, hè. Denk bijvoorbeeld aan crowdsourcing. Dat is echt iets waar nu steeds meer over gepraat wordt. En wat ook wel een beetje de toekomst is: dat het publiek veel meer kan participeren. En voor ons brengt dat veel nuttige informatie naar boven.

Kirsten: Over vijf jaar, als we terugkomen, wat is hier dan allemaal veranderd, Pol?

Pol: Nou, dan hebben wij een heel nieuwe presentatie over de zeereis in de 17e en 18e eeuw. Dan zijn wij nationaal een veel bekender museum. En dan hebben wij ook een heel mooie presentatie over onderwaterarcheologie, over scheepswrakken. En dan vertellen we ook meer het verhaal van hoe het nu is. Hoe de bedrijvigheid in de havens nu en de scheepvaart nu gaat. En er valt voor jong en oud heel veel te beleven.

Kirsten: Dankjewel voor de rondleiding.

Pol: Graag gedaan.

Kirsten: En wij lopen alweer met de frisse neus buiten langs het water richting het station.

Ronald: Ja, nog een mooie wandeling voordat we weer een paar uur in de trein gaan zitten.

Kirsten: Weer een inspirerend verhaal van het museum hier. Van zo’n regionaal museum met een gigantisch grote ambitie.

Ronald: Met een grote ambitie ja, om inderdaad nu ook nationaal op de kaart te komen staan. Ja, en daarnaast natuurlijk alle digitale plannen. Dus meer zichtbaarheid geven en dat ze daarmee ook voldoen aan hun doelstelling om meer publiek te trekken.

Kirsten: Echt een sleutelwoord he, dat samenwerken weer?

Ronald: Ja, dat is echt een sleutelwoord.

Kirsten: En dan zakdoeken erbij.

Ronald: Zakdoeken erbij?

Kirsten: Ja, het is onze laatste podcast hè, nummertje 12?

Ronald: Ja, nummertje 12.

Kirsten: En als je de balans opmaakt, want we zijn van noord naar zuid, van links naar rechts, door het land gereisd in een half jaar tijd. Overal langs al die mensen met passie voor het erfgoed en digitalisering. Wat valt je nou, of wat viel je nou het meeste op?

Ronald: Eigenlijk die verschillende snelheden. Kleinere instellingen die nog echt aan het begin staan van
digitalisering. En daar nog best grote stappen in gaan maken. En andere instellingen die daar al veel verder in zijn. Ze kunnen elkaar helpen, leren van elkaars ervaringen.

Kirsten: Ook opmerkelijk, we hebben de hele serie in de lockdown, bijna alleen maar in de lockdown opgenomen.

Ronald: Ja, en wat we natuurlijk steeds te horen kregen is hoe de digitalisering is versneld in de musea door die lockdown. Filmpjes maken, digitale rondleidingen door musea.

Kirsten: Het heeft toch wel een boost gekregen.

Ronald: Ja, het heeft een enorme boost gekregen.

Kirsten: Zullen we ooit nog bellen?

Ronald: Jazeker. En volgens mij staat er een nieuwe serie op stapel.

Kirsten: Er zijn plannen hè?

Ronald: Ja!

Kirsten: Ronald, bedankt hè.

Ronald: Jij ook bedankt.

Kirsten: En nu ga ik de trein in.

Ronald: Ja, doe dat.

Kirsten: Goeie reis, hè, doei! Kan ik er nog in? Wel, hè?