Paulus en De Nijs op reis: Zo digitaliseer je een privéverzameling op een historische buitenlocatie

Kirsten: Ben jij al getrouwd?

Ronald: Nee, ik ben niet getrouwd. Maar dit zou wel een heel mooie trouwlocatie zijn. 

Kirsten: Daarom vraag ik het, want het kan hier al, Ronald. 

Ronald: Het kan hier, ja. 

Kirsten: Een prachtig landgoed. We kijken er nu naar. 

Ronald: Je zou bijna gaan doen, trouwen hier. 

Ronald: Ja, vanwege deze mooie locatie. 

Kirsten: Wie weet dat je er over een uurtje of een kwartiertje er anders over denkt. We gaan hier op bezoek bij Hillebert Siemensma. Hij is registrator van de Jan Mensen van Diepen Collectie. Die kennen heel veel mensen niet, denk ik, buiten Groningen. 

Ronald: Nee, dat is begrijpelijk. We hadden er ook niet eerder van gehoord. Het is een collectie van een privéverzamelaar. 

[vice-over] De nieuwe podcastserie van het Netwerk Digitaal Erfgoed duikt in de wondere wereld van digitalisering van ons erfgoed. Netwerkredacteur Ronald de Nijs en ik, Kirsten Paulus, reizen door heel Nederland op zoek naar mensen uit het netwerk. Precies, erfgoedprofessionals en dan vooral diegenen met inspirerende verhalen over digitaal erfgoed. In twaalf afleveringen hoor je hun successen, hun missers, maar ook hun dromen. 

Kirsten: Landgoed Fraeylemaborg in Slochteren. Eigenlijk is het een kleine instelling, zo moeten we hem zien. Ik zie een orangerie, ik zie een restaurant met koffie, ik zie een prachtige borg. Maar waar is Hillebert Siemensma? 

Ronald: Hij zei, even kijken, direct rechts langs de orangerie naar het gebouw dat er achter staat. 

Kirsten: We zijn nou achter de orangerie. 

Ronald: Precies, we staan nu voor het houten huis. [klopt op de deur]

Hillebert: Ja, kijk, toch gevonden. 

Kirsten: Goedemiddag. 

Hillebert: Hallo, welkom. 

Kirsten: Hillebert? 

Hillebert: Ja, zeker. Hillebert Siemensma. Welkom bij de Jan Mensen van Diepen Stichting. 

Kirsten: En waar zijn we nu? Want de borg, het grote landhuis, hebben we achter ons gelaten. We staan nu in een klein houten huis, redelijk overzichtelijk. 

Hillebert: Ja, een beetje verscholen op het terrein hier. En dit is het depot, het voormalig mattenhok van het terrein. Daar werden vroeger, als de familie niet in de winter in het huis was, werden de kleden uit het huis gehaald en dan in het mattenhok opgehangen, zodat weer en wind erdoorheen kon in de winter. 

Kirsten: Wat is er zo mooi, we lopen deze kant al even op, aan die Jan Mensen van Diepen Collectie, als jij dat nou moet uitleggen, Hillebert? 

Hillebert: Ja, het is heel divers. Het is een privéverzameling. Jan Mensen van Diepen was scheepsbouwer in Waterhuizen, vlakbij Groningen, Winschoterdiep. En die heeft zijn hele leven mooie dingen verzameld, zei hij zelf. Beeldende kunst, schilderijen, De Ploeg-kunst heeft hij ook veel verzameld. 

Kirsten: Wat vind jij er zo mooi aan?

Hillebert: De diversheid, dat vind ik erg leuk. Dus je hebt met van alles en nog wat te maken. En daarbij de inrichting naar de borg toe, dus de tentoonstellingen. Ja, dat geeft een heel divers beeld hier, dus ik vind het heel erg leuk om hier te werken. 

Kirsten: Jan Mensen van Diepen, heb je hem ooit ontmoet? 

Hillebert: Eén keer. 

Kirsten: Echt? 

Hillebert: Eén keer. Wanneer? Ik ben in november ’93 al begonnen. 

Kirsten: Kleine dertig jaar geleden? 

Hillebert: Zo ongeveer, ja. Hij is helaas in februari ’94 al overleden. Dus toen was hij al ziek, ik heb een keer op de thee mogen komen. En dat is eigenlijk een beetje de start van mijn werk hier in Slochteren geweest. 

Kirsten: Wat wilde hij met die collectie vooral? 

Hillebert: Hij wilde het vooral laten zien aan de Groningers. Daar had hij gewoon wel zo’n band mee, met Groningen. Dat hij zei van, als ik er niet meer ben, dan is het allemaal voor de Groningers. En vandaar dat hij het ook heel graag bij elkaar wilde houden. 

Ronald: Helemaal toen je hier kwam, toen was het nog papier. Klopt. En jij hebt toen die hele overgang in gang gezet naar het digitale… 

Hillebert: Ja, de digitale opslag. Ja, de digitale collectieregistratie. En daarvoor heb ik mijn eigen systeem in Microsoft Access gebouwd. Omdat er simpelweg eigenlijk geen goed systeem was waar ik mee kon werken toen in de tijd. 

Kirsten: Dus je hebt zelf een collectiebeheersysteem gebouwd? 

Hillebert: Klopt. 

Kirsten: Zelf alles gedigitaliseerd? 

Hillebert: Helemaal. 

Kirsten: Past dat bij de self-made man? Want jij bent geen kunsthistoricus. Je was voorheen buschauffeur en je hebt je dit helemaal eigen gemaakt allemaal. 

Hillebert: Ja, van nul of aan ben ik begonnen om de registratie op poten te zetten. 

Ronald: Over welke periode spreken we nu? 

Hillebert: Over ’93, ’94. 

Kirsten: Er was nog bijna niemand ermee bezig. 

Hillebert: Nee, het is onvoorstelbaar. Je bent inderdaad een kleine dertig jaar verder. Maar het is echt de middeleeuwen, kan ik haast wel zeggen, qua digitalisering. We gaan nu het depot eventjes bekijken. 

Kirsten: Ja. Is het jouw heilige grot? 

Hillebert: Ja, wel een beetje hoor. Ja, je mag even binnenkomen. 

Ronald: Wow, die [deur] is dicht. Die is dicht. 

Hillebert: Ja, het is helemaal geklimatiseerd hier. 

Kirsten: Willem-Alexander is er ook. 

Hillebert: Ja, onze koning heeft natuurlijk een centrale plek hier in het depot, meteen als je binnenkomt. 

Kirsten: Dag Majesteit. Schilderij. Wat hangt en wat staat hier allemaal? 

Kirsten: Het zijn allemaal stellingen, ladenkasten, schilderijrekken, gevuld met de hele collectie uit de Van Diepen Stichting. 

Kirsten: Hij zegt het heel nuchter, maar ja. 

Ronald: Ja, nee, dit is een… Flabbergasting, ja precies. En ik zie je ook. Jij fotografeert ook zelf dan, want het is een soort mini-studiootje hier. 

Hillebert: Klopt, ik heb ook een kleine fotostudio waarbij ik de hele collectie op de foto gezet heb. 

Kirsten: Er staan hier rekken vol met porselein. Wat voor soort porselein? 

Hillebert: Het is over het algemeen Aziatisch keramiek. 

Kirsten: Wow. 

Ronald: Ik vind het een soort snoepwinkel. 

Kirsten: O, dit is toch prachtig. Hillebert, waarom staat dit allemaal hier? Waarom kan dit niet in de borg? 

Hillebert: Dat past er simpelweg niet in. En de borg heeft ook een bepaalde stijlperiode waar we ons samen aan moeten houden. De drie borgen, Groninger borgen, volgen elkaar eigenlijk een beetje op. In de 17e, 18e eeuw, 18e, 19e eeuw en bij de 19e, 20e eeuw. 

Kirsten: Kunnen we even kijken in jouw borg? 

Hillebert: Natuurlijk, daar gaan we ook even naartoe. 

Kirsten: Je corrigeert me niet als ik zeg: jouw borg. 

Hillebert: O nee, dit valt me niet eens op. 

Kirsten: Dat viel ons ook op, Ronald. 

Hillebert: Ja, maar we gaan er zeker even kijken, natuurlijk. 

Kirsten: Is dit je dagelijkse ommetje, dit? 

Hillebert: Ja, dat is wel verplicht. We moeten even naar buiten en even naar de borg. Dat hoort erbij. 

Hillebert: We zien hem nu net, een prachtig landhuis, maar wat zie jij? 

Hillebert: Ja, dit is mijn huisje. Nee hoor, gekheid. Maar hier proberen we zoveel mogelijk van de oorspronkelijke collectie van de Fraeylemaborg te laten zien. En dat doen we door middel van de inrichting in het huis, de stijlkamers. En we staan nu op dit moment voor het koetshuis, het vroegere koetshuis. En dat is omgebouwd tot tentoonstellingsruimte en entree, winkel. En daar hebben we dus de wisseltentoonstellingen. Nou kijk, de deur gaat voor ons open. Dat is wel een statig binnenkomst.  

Ronald: Jullie hebben ook plannen om de collectie op Collectie Nederland te zetten. 

Hillebert: Ja, dat klinkt heel raar, maar uiteindelijk zijn we wel een beetje zover dat we nu ook kunnen zeggen van… we willen verder naar buiten, in Collectie Nederland. En we weten nu ook wel dat we daarin ook een eigen beheer kunnen houden. 

Ronald: Want jullie waren een beetje bang dat jullie de controle zouden kwijtraken? 

Hillebert: Dat klopt, dat we daarin alle rechten zouden verliezen en dat we dan geen eigen beheer meer over dat onderdeel hebben. 

Ronald: En dat blijkt toch anders te liggen.

Hillebert: Gelukkig wel, ja. 

Kirsten: Hallo. 

Hillebert: Dit is de grote zaal waar we nu staan, waar de ontvangsten werden gehouden. En tegenwoordig is het ingericht voor trouwerijen. 

Kirsten: Toch de rode draad van vandaag. 

Ronald: Ja precies, ik denk het wel ja. 

Kirsten: Trouwen! 

Hillebert: We gaan nu naar de kant waar de Van Diepencollectie voor het grootste deel geëxposeerd wordt. 

Kirsten: Wat is dit groene leer op de muur? 

Hillebert: Dat is het originele behang dat hier nog aangetroffen is. Dus ja, de originele beschildering, het beschilderde behang op jute. 

Kirsten: De groene kamer. 

Hillebert: De groene kamer werd het vroeger genoemd. We noemen het nu dus leer- en speelkamer. Dat hier de gouvernante lesgaf aan de kinderen in huis. 

Ronald: Een heel mooie toepasselijke locatie voor de collectie. 

Hillebert: Ook hier zit weer het beschilderde behang op de wanden gespannen. 

Ronald: We zien prachtige kasten. 

Kirsten: Hillebert, we hadden het net over dat digitaliseren. Jij hebt helemaal zelf hier die collectie digitaal beschikbaar gemaakt. Is dat het succes, jouw succes?

Hillebert: Eigenlijk wel een beetje, ja. Het grootste doel van de stichting is om de collectie zo breed mogelijk te presenteren. Dat hebben we aan de hand van boeken gedaan. Maar ook via de website. Als ik nu zie dat ik zo’n 1,6 miljoen hits per jaar heb. En dus een flink aantal bezoekers die toch onze website weten te vinden. Daar zijn we heel blij mee. En dat willen we nog steeds verder uitbreiden. 

Kirsten: Jij hebt het opgebouwd zo. Het staat daar. Maar het is nog niet verbonden met andere systemen. 

Hillebert: Nog niet, nee. Dat is waar we Collectie Nederland voor willen gaan benaderen. Dat we daarmee, en de website Aziatische Keramiek – dat is het eerste onderdeel. Misschien dat er daarna nog andere volgen op topografisch gebied. Of op Oranje Nassau-gebied. 

Kirsten: Dat gaat volgen. 

Hillebert: Dat hoop ik, dat er toch nog wel weer een vervolg gaat zijn. Zeker. 

Ronald: De stichting streeft vooral naar dat er heel veel bruiklenen plaatsvinden. Dat die collectie dan ook niet alleen op de borg te zien is, maar ook elders in andere musea. 

Hillebert: Dat is zeker een streven en ook het doel waar we mee bezig zijn. Om via de collectieregistratie en het naar buiten brengen via de website. Om daarmee juist andere musea te bereiken die gebruik kunnen maken van de collectie die hier op het landgoed aanwezig is. 

Kirsten: Dertig jaar lang ben je al begeisterd door die collectie. 

Hillebert: Ja, dat klopt. 

Kirsten: Ga je hier nog ooit weg? 

Hillebert: Ik denk het niet. 

Kirsten: Onderdeel van de collectie? 

Hillebert: Ze zeggen wel eens dat zodra je bij een borg in Groningen aan het werk komt, dat je carrière over is. Dan blijf je hangen. Dan ga je niet meer weg. Dat is gewoon te mooi en te divers. Dus alle dagen is het hier weer mooi om te komen. 

Kirsten: Waar droom je nou nog van? 

Hillebert: Oei, waar ik van droom? We hebben natuurlijk nu de app in de Fraeylemaborg in werking gesteld, waarbij mensen een digitale rondgang door de borg kunnen maken. Dat kunnen ze vooraf doen voor ze komen. Maar ook tijdens het lopen in de borg. Mijn droom daarbij is dat we in de toekomst mensen een soort virtuele rondgang met informatie mee kunnen geven. Dus dat ze digitaal naar de dingen, objecten kijken. En dat ze dan automatisch de informatie daarbij beschikbaar krijgen. Dat is toch wel iets wat ik hoop dat dat ooit gaat gebeuren. 

Ronald: De vorige keer waren we bij Bart van den Akker van het HomeComputerMuseum. En hij vroeg het volgende. 

Bart: Beste Hillebert, ik zie dat jullie heel erg goed bezig zijn online. Maar hebben jullie ook nagedacht dat je online ook backups moet hebben? Hebben jullie daar iets voor ingeregeld? 

Hillebert: We hebben het zeker duurzaam opgeslagen. We hebben naast onze eigen back-ups intern en zelfs extern hebben we nog back-ups draaien. Hebben we de collectiedatabase online staan. En dat bij MAIS-Flexis. Die zorgen ervoor dat het compliant opgeslagen wordt. Dat het duurzaam opgeslagen wordt. En dat we voor de toekomst daar ook een garantie in hebben. 

Ronald: Dus over honderd jaar is het nog te bekijken? 

Hillebert: Ik hoop het wel. Daar gaan we in ieder geval van uit. Want de collectie zelf zijn we altijd mee bezig om dat voor langere tijd, voor meerdere generaties te bewaren. Maar ik wil ook dat de data voor meerdere generaties beschikbaar blijft. 

Kirsten: De volgende keer zijn wij bij het Waterlands Archief, bij Migiza Victoriashoop. Wat zou jij aan haar, zij is adviseur Digitale Informatievoorziening, willen vragen? 

Hillebert: Beste Migiza, is er een terugkoppeling van het gebruik van de data die nu online staat. Meten jullie dat? En zijn er nieuwe toepassingen uit voortgevloeid?

Kirsten: Ronald, kijk!

Ronald: O, een trouwerij! Het terugkerende thema van vandaag!

Kirsten: Het is toch niet te geloven.

Ronald: Wel grappig, ja.

Kirsten: Er staat gewoon een bruidspaar voor de deur.

Hillebert: Tussen de bedrijven door gaan ook de trouwerijen hier door.

Kirsten: Hartelijk dank.

Hillebert: Graag gedaan, en tot ziens!

Kirsten: Tijd voor een nabeschouwing, Ronald

Ronald: We zijn al bij heel veel podcastgasten langs geweest, en die deden al heel veel verschillende dingen, maar Hillebert spant de kroon, want die is echt van alle markten thuis. 

Kirsten: Hij doet alles hier, hè?

Ronald: Ja!

Kirsten: Hij is alles. En hij heeft ook nog een digitaal collectiebeheersysteem gemaakt.

Ronald: Ook dat. En ook digitale exposities maken… Hij is echt van alle markten thuis.

Kirsten: En de liefde spat ervan af. Over dertig jaar zit hij er nog. En ik snap het.

Ronald: Precies. Eenmaal op de borg…

Kirsten: Altijd op de borg…

Kirsten: De volgende keer zijn we bij Migiza Victoriashoop.

Ronald: Ja, van het Waterlands Archief.

Kirsten: Terwijl we de oprijlaan aflopen. Tot de volgende keer!

Ronald: Tot de volgende keer!