Podcast Paulus en De Nijs op reis: Game on met linked data van de Gouda Tijdmachine

Kirsten: Goedemorgen, Ronald.

Ronald: Goedemorgen, Kirsten.

Kirsten: Fijn dat we weer op pad zijn.

Ronald: We zijn weer op pad. Ja, in Gouda deze keer.

Kirsten: Ik denk kaas, ik denk kaarsen, ik denk heel veel toeristen.

Ronald: Ja, Gouda’s stroopwafels natuurlijk ook. Maar ook heel veel toerisme. En wat zou er nou leuker zijn als die toeristen iets leren over de stad Gouda? Dat kan natuurlijk via een site. Beetje saai.

Kirsten: Naar de VVV. Met een stadswandeling.

Ronald: Dat kan ook. Of je gaat een game doen. Een serious game.

Kirsten: Een serious game heeft alles met digitaal erfgoed te maken.

Ronald: Absoluut, ja.

Kirsten: Die serious game gaan wij onderzoeken hier in Gouda. We hebben afgesproken bij het museum. En zeg eerlijk, als je om je heen kijkt, het lijkt nu al een beetje terug in de tijd?

Ronald: Ja, het is heel romantisch met al die oude singels. Gouda is natuurlijk nog in een soort originele staat.

Ronald: Ik zie je naar het proeflokaal kijken. Maar we gaan nu naar Museum Gouda.

Kirsten: Hoezo gingen we ook alweer naar het museum?

Ronald: Ja, voor die game!

Kirsten: Ik ben echt heel benieuwd.

Ronald: Ja, kijk.

Kirsten: Ik ben heel slecht in games. Of is dat een beetje detective spelen door de stad?

Ronald: Dat gaan we nu vragen. Want we gaan langs bij Coretta Bakker. – O, daar zie ik ze al staan. – Zij is archivaris en directeur van het Streekarchief Midden-Holland.

Kirsten: En Karen Sikkema.

Ronald: En zij is eigenaar van Living Story en is ontwerper van game based learning.

Kirsten: Goedemorgen. Hoi, Karen.

Karen: Ja, dat ben ik.

Coretta: Ik ben Coretta.

Kirsten: We komen natuurlijk voor de game, maar we beginnen bij de Gouda Tijdmachine. Coretta, als je dat heel makkelijk moet uitleggen, wat is het?

Coretta: Dat is een samenwerkingsverband tussen de Historische Vereniging Die Goude en het Streekarchief Midden-Holland, waarbij alle historische bronnen over de stad ontsloten worden en aan elkaar geknoopt.

Ronald: En dan digitaal?

Coretta: En dan digitaal aan elkaar geknoopt.

Kirsten: Dus digitaal is het toverwoord?

Coretta: Digitaal is het toverwoord, ja.

Kirsten: Noem eens een voorbeeldje van wat er zo mooi kan met die tijdmachine?

Coretta: Nou, we zoeken bijvoorbeeld uit wie er allemaal in welk huis heeft gewoond en wanneer. Welke beroepen er allemaal in de stad zijn geweest en waar die zich vooral bevonden. Maar bijvoorbeeld ook over epidemieën in de stad. Wie had er pokken en wie had er cholera?

Ronald: Maar al die data, die worden als linked data beschikbaar gesteld. En dan hebben we ook meteen een bruggetje naar de game.

Coretta: Ja, klopt. Want door ze aan elkaar te knopen kun je heel makkelijk verhalen eruit destilleren. Dus van welke personen kun je welke gegevens terugvinden. En welke verhalen kun je daar dan weer over vertellen.

Kirsten: Dus die game, die kan helemaal goed werken met de tijdmachine?

Coretta: Dat is wel de bedoeling als straks de game klaar is. Om op basis van dat soort gegevens die in een tijdmachine opgeslagen worden, heel makkelijk een game te maken.

Kirsten: Wat is die game nou precies, Karen? Want dan kom jij om de hoek kijken?

Karen: Zeker. Wij raakten helemaal geïnspireerd door al die data die er is. En we zijn bezig met wat je dan noemt een location-based game. Dus het wordt een spel waarbij je met je mobiele telefoon door de stad loopt. En op allerlei plekken iets gaat beleven uit de geschiedenis van Gouda.

Kirsten: Die game is er nog niet, hè? Voordat iedereen gaat bellen en wat is het nummer. Die is er nog niet?

Karen: Nee, we hebben de eerste research gedaan en uitgezocht of het kan. Dus we hebben samen met onze technische partner Turio gekeken: is het technische platform dat voor die game nodig is te koppelen aan linked open data? Nou, dat kan. Dus nu kunnen we inderdaad op locatie zoeken in de database. Nou ja, nu we weten dat het kan, gaan we ervoor zorgen dat de game er komt.

Ronald: Coretta, die game op basis van linked data, er bestaat nog niet zoiets?

Coretta: Het is best wel uniek, ja. Er bestaan genoeg games op basis van historische verhalen. Maar het zijn meestal losse verhalen. En in dit geval worden de verhalen ook geknoopt, dus weer verbonden aan allerlei andere gegevens.

Kirsten: Dus je zit te grasduinen in openbare bronnen, in archieven. Het is niet zo dat ze verzameld zijn, al die data, zeg ik het zo goed, Ronald?

Ronald: Nee, ze worden dan ter plekke opgehaald, dat is het eigenlijk dan.

Coretta: Je kunt ter plekke daar verder naar gaan zoeken. Dus als je één verhaal hebt, dan denk je: leuk, ik ben klaar. Maar je kunt ook weer verder gaan zoeken in al die verschillende gegevens.

Ronald: En dan kun je natuurlijk ook nog naar archieven buiten Gouda gaan?

Coretta: Uiteindelijk kan je alles aan elkaar knopen, want Gouda was natuurlijk niet een stad op zich. Het was niet onder een kaasstolp, je had allemaal verbindingen met andere gemeentes.

Kirsten: Dus dit is wel een ding in archievenland?

Coretta: Dit is zeker een ding om dat inderdaad aan elkaar te verbinden.

Kirsten: Serious game, serious business.

Coretta: Serious business en een serious game.

Kirsten: Wij hebben onze detective meegenomen, onze outfit. Ronald belt mij op en zei: Ja, het gaat toch echt gebeuren. Ik zei: Ja, hoe dan? Zei hij: Geen idee, maar we gaan toch een soort detective worden.

Karen: De werktitel van de game is The Time Detective. Dus we gaan echt op zoek. Wat wij heel inspirerend vonden is dat je op basis van al die data echt kunt uitzoeken wie waar was. Op welk moment in de tijd. Het is een soort driehoek aan data en informatie. En dat hebben we in de game verwerkt. Dus je gaat in het spel op zoek naar personen uit de geschiedenis. Eén persoon hebben we voor jullie voorbereid.

Kirsten: Let the game begin. Zijn we dan hetzelfde team? Ik wil wel bij jou in het team.

Ronald: Ja, we zijn samen een team.

Kirsten: Kan dat?

Karen: Ja, natuurlijk kan dat.

Kirsten: Bedankt Karin. Corretta, we starten hier bij het museum?

Coretta: Ja, dat klopt. En als je nu op dit bordje voor je kijkt, dan zie je wat het museum vroeger was.

Ronald: Het Catharina Gasthuis en Gasthuiskapel.

Coretta: En aangezien we op zoek gaan naar Patient Zero…

Kirsten: Patient Zero?

Coretta: Patient Zero was de eerste patiënt in de cholera-epidemie in 1832.

Kirsten: O, dan denk je meteen aan corona.

Ronald: Ja, precies.

Coretta: Eigenlijk is het heel vergelijkbaar.

Ronald: We staan nu voor het gasthuis, dus het ziekenhuis. Dan staan we ook goed, toch?

Kirsten: Of niet? Ja, dat is waar.

Coretta: Wat denken jullie zelf?

Kirsten: Nou, ik zit in hetzelfde team als Ronald, dus ik denk het wel.

Coretta: Cholera was heel besmettelijk.

Ronald: O jee, ja.

Coretta: Zou je die tussen de andere patiënten willen hebben liggen?

Ronald: Nee, dat is waar.

Kirsten: Nee. De helpdesk says no.

Coretta: De helpdesk zegt ook: misschien moeten jullie op zoek gaan naar de dokter. Willem Frederik Büchner, die weet misschien wel waar Patient Zero te vinden is.

Kirsten: De stadsdokter. Waar gaan we die zoeken?

Karen: Ja, nou ja goed, straks heb je natuurlijk in je telefoon toegang tot allerlei archiefmateriaal en data, want dat zit in de game. Dus je kan dan kijken: hé, waar was die dokter normaal? Nou, als je daar even naar zoekt, dan blijkt dat de dokter in een comité zat dat vaak op het stadhuis vergaderde. Dus wellicht…

Ronald: Nou, daar gaan we dan naartoe.

Kirsten: We gaan naar het stadhuis. Even dan, terwijl we toch richting het stadhuis lopen, dat is hier rechtdoor, hè?

Karen: Ja, volgens mij wel.

Kirsten: Wat doen we nou precies in die game?

Karen: We gaan in de game op zoek naar verschillende historische personen die hier in Gouda woonden en werkten. En we gaan vooral op zoek naar de gewone mensen, want dat vinden we het leukst. Wat ons het meest inspireerde is die combinatie van dat je kunt uitzoeken wie waar was op welk tijdstip. Dus dat is de kern geworden van het spel. Dus Patient Zero is een van de personages die in het spel worden opgevoerd en waar we naar op zoek gaan.

Kirsten: Eigenlijk een soort verhalen vertellen, hè?

Ronald: Het zijn verhalen op basis van linked data.

Kirsten: Waarom werkt dit nou, Coretta?

Coretta: Ik denk, omdat je een beetje gaat speuren. Veel mensen vinden speuren in de archieven best leuk.

Kirsten: Kijk wat zij doen hier, die hele rondleiding is ook speuren.

Coretta: Precies, en ook verhalen vertellen. Maar omdat ze het op een speelse manier doen en op een laagdrempelige manier, wordt het nog leuker.

Karen: En we weten uit ervaring, maar zelfs ook uit onderzoek, dat als je zelf iets doet en zelf iets ontdekt en zelf iets ervaart, dat je dan eigenlijk veel meer leert.

Kirsten: Dat is ook leuker.

Karen: Dat is veel leuker. Je wil natuurlijk een uur door de stad lopen en dan van alles over de geschiedenis ontdekken. Dan leer je natuurlijk veel meer dan wanneer je op school een uur in een geschiedenisles gaat zitten.

Kirsten: Is dit meer voor kinderen dan voor ouders, volwassenen?

Karen: We maken het in principe zo dat het geschikt is voor gezinnen met kinderen. En daarmee wordt het ook geschikt voor schoolklassen, toeristen. Maar uit onze ervaring weet ik dat de meeste toeristen, die ook als stel komen, het superleuk vinden om zoiets te doen.

Kirsten: Het stadhuis.

Coretta: Dus Willem-Frederik Büchner zat waarschijnlijk te vergaderen op het stadhuis – om te bedenken welke maatregelen er allemaal genomen moesten worden om die epidemie zo snel mogelijk voorbij te laten gaan. Je moet je voorstellen: die epidemie was heel vergelijkbaar met de coronapandemie. Er was ook een Outbreak Management Team, maar dat heette toen de Commissie voor Aziatische Braakloop. Dat is een andere naam voor cholera.

Kirsten: Braakloop?

Coretta: Dus je kunt je voorstellen wat die ziekte inhield.

Karen: Het klinkt meteen beroerd.

Kirsten: Door hem komen we uiteindelijk bij Patient Zero.

Karen: Hij zegt tegen je: ik ben druk in vergadering, dus zoek het even zelf uit. Hier is mijn boek waarin we alle patiënten hebben genoteerd. Het is begonnen in de armenwijk. Want dat was vaak zo, dat zo’n ziekte begon in de armenwijk, waar mensen minder hygiëne hadden en besmet water dronken. Dus ga maar naar de armenwijk, dan vind je die persoon waarschijnlijk vanzelf.

Kirsten: Hoe heette Patient Zero?

Coretta: Patient Zero blijkt dus Rebekka Kroeders te zijn. Een ongehuwde pijpenmaakster met twee kinderen, die vlakbij woonde in de Stoofsteeg. En dus de allereerste patiënt met cholera was in Gouda. En ook helaas eraan overleden.

Kirsten: Arme Rebekka.

Ronald: Jullie hebben al vooronderzoek gedaan naar de game. Wat is er uitgekomen?

Karen: We hebben in dit voortraject echt al heel veel geleerd. Enerzijds hoe belangrijk het is dat je zorgt dat die technische koppeling goed is. Want je wil niet dat iemand midden in de stad staat met die game en dat het dan opeens technisch in elkaar valt. Dus dat hebben we heel goed uitgezocht. En de andere kant is dat je genoeg data moet hebben voor de verhalen die je wil vertellen. Dus wij merken heel erg hoe leuk het dan is om die samenwerking met de Gouda Timemachine te hebben. Want wij, met Coretta, bedachten op een gegeven moment: een verhaal over een bierbrouwer zou wel heel gaaf zijn op deze plek. En dan gingen bijvoorbeeld de vrijwilligers daar helemaal op aan. Die zeiden: O, tof! Ze zoeken nu allemaal data over de bierbrouwer in de archieven. Dus die koppeling en die samenwerking is echt heel waardevol.

Kirsten: Het heet ook het Gouda Timemachine Café, hè?

Coretta: Ja, dat café moet je meer zien als een community die echt samenwerkt aan het invoeren van al die gegevens. En dat is juist zo leuk, omdat die vrijwilligers dan inderdaad heel enthousiast zijn. En wat ook heel leuk is, wat we ook wel geleerd hebben, is dat we samenwerken met nog andere organisaties. Zoals Museum Gouda, dat ook weer een collectie heeft die misschien eraan geknoopt kan worden. Dus niet alleen de gegevens uit het archief, maar ook andere soorten collecties, zoals archeologische voorwerpen of noem maar op.

Kirsten: Waar worden jullie zelf zo blij van, Coretta?

Coretta: Het leuke is inderdaad om die vrijwilligers enthousiast te zien. Zeker als er weer iets nieuws ontdekt is en dat ze weer kunnen presenteren. En dan ook weer geïnspireerd worden om verder onderzoek te doen, om verder gegevens in te voeren.

Kirsten: En jij, Karen?

Karen: Ja, ik word er echt heel enthousiast van dat je toeristen en bezoekers, maar ook mensen uit Gouda zelf de echte verhalen die op plekken gebeurd zijn, tot leven kunt wekken. En dat aan mensen kunt laten zien.

Kirsten: Hoe hebben we het eigenlijk gedaan met die game?

Coretta: Met een beetje hulp best goed gedaan.

Kirsten: Je moet even doorvragen… ‘een beetje hulp’ – wat bedoel je?

Coretta: Met enige aanwijzingen, maar goed, die krijg je ook in de game als je er niet uitkomt.

Kirsten: Wij zijn ook de allereersten, Team Zero waren wij. De game moet nog komen.

Karen: De game komt er inderdaad aan…

Ronald: Wanneer precies?

Karen: Ik hoop dit jaar nog, maar we zijn nu bezig de financiering rond te krijgen. Dus daar hangt het een beetje van af.

Ronald: Want je hebt wel wat geld nodig om dit te ontwikkelen?

Karen: Jazeker, want de game moet helemaal ontworpen worden. Het moet grafisch goed in elkaar gezet worden. Alle verhalen moeten worden uitgezocht. Dus daar is best nog wel wat tijd voor nodig voordat het er daadwerkelijk is. Maar we hebben heel veel zin om ermee aan de slag te gaan. Dus ik denk dat het wel goed komt.

Kirsten: Dames, bedankt dat we als Team Zero met jullie konden meedoen, dat we toch redelijk een 6+ hadden. Dat we het toch redelijk gedaan hebben.

Karen: Jullie hebben Patient Zero gevonden, toch? Dus daar was het goed voor.

Kirsten: Heel veel succes met jullie game.

Ronald: Oké, bedankt.

Karen: Jullie bedankt, hartstikke leuk.

Coretta: Dank jullie wel en tot gauw dan.

Kirsten: Als je maar lang genoeg wacht, komt de zon.

Ronald: Ja, het wordt gelukkig een beetje warmer. Zeg, het zit er weer op, Kirsten.

Kirsten: Ja, twee kanten van de medaille zijn belicht.

Ronald: Ja, de kant van de archivaris, de geschiedeniskant. En de kant van: hoe maak je een game?

Kirsten: Ik vond het heel erg leuk dat je door de stad loopt. En dat je allemaal verhalen hoort uit de geschiedenis. Dat het gaat leven.

Ronald: Dat het gaat leven, precies. Maar wat ik weer bijzonder vond, is dat dit de allereerste keer is, zover we nu weten, dat het een game is gebaseerd op linked data. Het is eigenlijk een primeur!

Kirsten: Ja, dit. En het gaat over gewone mensen.

Ronald: Het gaat over gewone mensen, ja. En dat is natuurlijk ook te danken aan het feit dat er steeds meer erfgoed beschikbaar komt. Waardoor ook de verhalen van die gewone mensen eindelijk kunnen worden belicht.

Kirsten: Voordat we naar huis gaan: wij waren ook best goed als Team Zero?

Ronald: Ja, absoluut. Ja, we deden het best goed.

Kirsten: We deden het hartstikke goed. Wij zeiden het met hulp, maar zonder hadden wij het ook makkelijk… Tot de volgende, was leuk!

Ronald: Tot de volgende!