Paulus en De Nijs op reis: Hoe Museum Heerenveen linked data omarmt

Kirsten: We zijn in Heerenveen, in Friesland.

Ronald: Ja, we staan tegenover Museum Heerenveen.

Kirsten: Fryslân boppe. Zou je kunnen zeggen dat onze podcast over linked data gaat?

Ronald: Ja, in ieder geval de weg naar linked data, waar alle erfgoedinstellingen nu aan werken, ja.

Kirsten: De man die we dadelijk gaan ontmoeten hier, Henk Panders…

Ronald: … ja, je zou je kunnen zeggen, is een fan van linked data.

Kirsten: Echt fan, hè?

Ronald: Ja, hij ziet hoe linked data de collectie verder kan brengen in de online wereld.

Kirsten: Dus zeg maar de voorzitter van de fanclub van linked data?

Ronald: Ja, als je het zo zou willen noemen, ja.

Kirsten: Hem spreken we zo meteen. En het museum is aangesloten bij Noorderstruun.

Ronald: Ja, Noorderstruun, dat is een platform waarin Fries erfgoed samenkomt. En ze hebben ook nog een achterkant en dat is een collectie-informatiesysteem. Ja, nou kijk je heel bedenkelijk.

Kirsten: O, ja, een open boek.

Ronald: Maar we hebben dus ook nog een tweede gast in deze podcast, Sies Vonk. En hij gaat meer vertellen over Noorderstruun en ook hoe andere Friese erfgoedinstellingen daar ook nog bij kunnen aansluiten.

Kirsten: Even de deur nog.

Medewerker van het museum: Hallo!

Kirsten: Hallo, goedemorgen.

Medewerker: O, goedemorgen. Jullie komen voor Henk.

Kirsten: Ja, ja,

Medewerker: Ja, jazeker.

Kirsten: O, je wist het al?

Medewerker: Ja, jazeker. Ja, ik wist het al.

Kirsten: Wat moeten we zeker bezoeken vandaag?

Medewerker: Eh, alles. Ha, ha, ha. Alles. Nee, er is heel veel om te zien. En ook vertellen we het verhaal van Heerenveen. Zo, mensen, er is heel veel te zien.

Kirsten: Eh, jasjes in de kluisjes.

Ronald: Ja, en we lopen nu al in Museum Heerenveen.

Kirsten: Ja, naar de maquette, naar de eerste ruimte.

Ronald: Ja, precies. Daar hebben de twee heren, onze gasten, zich al verzameld.

Kirsten: Ja, want Henk Pander, die is collectiebeheerder hier in Museum Heerenveen, hè?

Ronald: Exact, ja. En Sies Vonk is projectleider Digitaal Erfgoed Friesland vanuit Stichting Erfgoed en Publiek.

Kirsten: Goedemorgen.

Ronald: Goedemorgen.

Kirsten: Hallo, heren. De maquette van Heerenveen. Hoe vaak staat een collectiebeheerder bij die maquette, Henk?

Henk: Niet heel vaak.

Ronald: Nee, want?

Henk: Ik heb eigenlijk niet heel veel tijd om er veel bij te staan. Ik heb het natuurlijk veel te druk met het digitaliseren van de museumcollectie.

Kirsten: Snap ik. Waar komt die naam nou eigenlijk vandaan, Heerenveen?

Henk: Die komt van de drie Heeren van het Veen. Dus de stichters van de Veencompagnie die hier de turf gewonnen heeft.

Ronald: Turf was eigenlijk bedoeld voor…

Henk: Nou, je moet het turf zien als het Gronings aardgas van die tijd. Dé manier om je huis te verwarmen. Dus daar was, net als tegenwoordig, best heel veel geld in te verdienen.

Kirsten: Dus dat was, Sies?

Sies: Goud.

Ronald: Henk, jij bent collectiebeheerder hier. Jij wilde eigenlijk ooit leraar geschiedenis worden, maar het leven liep anders?

Henk: Dat klopt. Ik ben door een fysieke beperking die ik mijn hele leven al heb eigenlijk nooit doorgestroomd naar het normale arbeidsproces, zoals ze dat noemen. En wilde wel heel graag iets met m’n passie geschiedenis doen.

Kirsten: Ja.

Henk: En dan probeer je daar toch handen en voeten aan te geven. En dan word je vrijwilliger bij een klein lokaal museum.

Kirsten: Nou ja, collectiebeheerder, je zit hier al vijftien jaar. Zonder jou was het nooit zover gekomen natuurlijk met de digitalisering hier.

Henk: Ze hebben in mijn geval geluk dat ik door diezelfde beperking vrij vroeg en vrij jong in contact kwam met computers.

Kirsten: Daar heel veel van wist en de hele boel kon opbouwen hier.

Henk: En ook niet bang wordt als zo’n ding een keer begint te grommen, zeg maar.

Kirsten: Ja, ben je nou echt fan van linked data?

Henk: Jazeker. Omdat het mijn werk makkelijker maakt. Omdat het makkelijker wordt om meerdere informatiebronnen te vinden en daar gegevens uit te halen.

Kirsten: Jouw hart gaat eigenlijk wel harder kloppen van linked data?

Henk: Jjazeker.

Ronald: Henk, jullie zijn aangesloten bij Digitaal Erfgoed Friesland, het platform waarin jullie de collectie hebben ondergebracht?

Henk: Ja.

Ronald: En aan de voorkant heet het Noorderstruun. Dat is voor het publiek.

Henk: Ja, ja.

Ronald: Dan kijken we meteen nog even naar Sies. Want Sies, waarom is dat platform in het leven geroepen?

Sies: Ja, inderdaad. Digitaal Erfgoed Friesland is in het leven geroepen om alle erfgoedorganisaties in Friesland de mogelijkheid te bieden om met een modern computersysteem hun collecties te beheren.
Om de standplaatsen te registreren, de data over de objecten in te vullen. Maar het is natuurlijk ook een uitgelezen locatie of systeem om je collectie online te presenteren. Het uitgangspunt van Digitaal Erfgoed Friesland is om zo’n systeem aan te bieden helemaal volgens de standaarden van de Nationale Strategie Digitaal Erfgoed. Zodat we straks ook die beruchte linked data kunnen gaan publiceren.

Kirsten: Waar hij zo’n fan van is.

Sies: Ja, Henk is een zeer gewaardeerd lid ook van onze werkgroep daar. Hij is een van de voorlopers van linked data.

Kirsten: Ja.

Sies: En, nou ja, we proberen de geheimzinnigheid en de moeilijkheid van linked data weg te halen en vooral de computers in te zetten om al het moeilijke zoekwerk voor ons te doen.

Kirsten: En als die grommen, dan bel je hem?

Sies: Ja, precies.

Kirsten: Wat hebben jullie er nou echt aan, concreet Henk, aan dat je bij Noorderstruun bij dat platform bent aangesloten? Als museum?

Henk: Voor mijzelf, en dan kijk ik puur even naar mijn eigen werk, is het ook een stukje ontzorgen.
Want dingen met computers, je wilt het wel goed beveiligd hebben. En op het moment dat je het beheren van een collectie los gaat zien van de computers die daarvoor nodig zijn, kun je ook zeggen: nou ja, elke deskundigheid is belangrijk. En laten we dan de computerboel maar over aan de mensen die daar verstand van hebben, zodat wij meer met onze collectie bezig kunnen zijn.

Kirsten: Er is hier een bijzonder schilderij in het museum, hè?

Ronald: Ja, daar gaan we nu naartoe.

Sies: Jazeker, het schilderij over de stormvloed van 1825. De stormvloed, of misschien wel de watersnood.

Kirsten: De watersnood, ja.

Sies: De watersnood, ja. Door de stormvloed, maar hoe benoem je dat nu precies dan?

Kirsten: Daar ga je al, hè?

Sies: Daar gaan we, en dan komen we op het discours van linked data.

Kirsten: Dit is ‘m, hè? Dit is het schilderij, Sies?

Sies: Ja, ja. De watersnoodramp van 1825.

Kirsten: Wat zien wij?

Henk: Wij zien op een schilderij een boerderij omringd door water. Maar verder weten we wel een beetje, maar niet heel veel. Wie zijn de mensen op het schilderij? Waar is het gemaakt?

Kirsten: Waarom is dit zo’n belangrijk schilderij, Sies?

Sies: Ja, zoals gezegd, de watersnoodramp van 1825 is volgend jaar natuurlijk 200 jaar geleden.

Kirsten: O ja.

Sies: Een aanleiding voor heel veel onderzoekers om op zoek te gaan naar bronnen uit die tijd.
Er wordt onderzoek gedaan om podcasts te maken, om artikelen te schrijven, theatervoorstellingen te maken. Die onderzoekers zijn allemaal genoodzaakt om die bronnen te gaan zoeken, te raadplegen in de bibliotheek, in het museum hier bij Henk, of misschien wel in een archief. Maar als we er nu linked data van maken, dan kunnen we computers inzetten om ons te helpen met zoeken. Dat maakt het veel makkelijker. En het linked data maken is best lastig, hè? Want daar heb je termen voor nodig. En termen moeten eenduidig zijn. En ik heb met Henk al een discussie over de kunstenaar van dit werk, want ik noem hem Dirk Sjollema. Maar Henk noemt hem Durk Sjollema, echt op zijn Fries.

Kirsten: Dirk is niet Dirk.

Henk: Nee, want Dirk wordt op zijn Fries ook heel vaak aangeduid als Durk, dus met een u. En daar zie je dus al hoe belangrijk het is om termen te schonen of juist aan elkaar te verbinden. Want anders zoek ik naar Durk en Sies die zoekt naar Dirk. En we krijgen beiden dus niet een eenduidig beeld.

Ronald: Dan komen we meteen bij de datawerkplaats uit, want de datawerkplaats Friesland. Wat is een datawerkplaats, heel kort, Sies?

Sies: Nou ja, precies wat Henk zegt. We willen de computers voor ons laten zoeken, maar dan moeten we wel een computer heel duidelijk laten weten van wat wij de juiste informatie vinden.
En daarom verbinden we informatie op internet met elkaar. Onze collectie verbinden we met een andere collectie, zoals het RKD, over de kunstenaar.

Ronald: Jullie collectiegegevens gaan jullie nu opschonen met behulp van de datawerkplaats, Henk?

Henk: Juist, en ik zeg altijd, elke computer is net zo slim als de informatie die je er zelf in stopt. Dus als je termgebruik niet klopt of niet op elkaar afgestemd is, ja, dan zoek je je een ongeluk.

Kirsten: Is hier nog een leuk verhaal, Henk? Over de familie Krak?

Henk: Nou, het grappige is dat in verschillende talen een term verschillende betekenissen kan hebben. Krak schrijf je op z’n Nederlands als C-R-A-C-K. Maar als je datzelfde woord opschrijft en het aan een Amerikaan laat lezen, dan heeft hij het over een geestverruimend iets. En je wilt natuurlijk voorkomen dat je bij het linken van je data per ongeluk op een site van de FBI terechtkomt, die er weer allerlei andere dingen van gaat vinden. Dus alleen al om die reden heb je er hulp bij nodig.

Kirsten: Ja, ja precies. Crack.

Ronald: De datawerkplaatsen worden in Nederland verschillendingevuld. In Friesland is dat dus op een heel eigen manier gedaan, door te kiezen voor een thema.

Sies: Ja, wij hebben heel specifiek dit thema gekozen om aan de hand daarvan ook te laten zien hoe je de rest van je collectie kan opschonen. We weten wat de vraag van die onderzoekers is: die bronnen uit 1825, en die kunnen we dadelijk ook op een linked data manier publiceren. Daarnaast zijn we druk bezig een portaal te maken, om dan aan de hand van een voorbeeld, heel specifiek dit thema: een stormvloed, te laten zien wat een enorme meerwaarde linked data kan zijn.

Kirsten: Is het dan Durk of Dirk hoe jullie hem ingevoerd hebben, de schilder?

Henk: Wij hebben hem nu nog ingevoerd als Durk. Dat komt ook omdat wij een regionaal en voornamelijk Fries museum zijn.

Sies: Ik denk dat de stormvloed of de watersnood van 1825 al een heel mooie misverstand kan opleveren, van als je zoekt op de ‘watersnood’. Maar het was eigenlijk een ‘stormvloed’. Maar gelukkig is er dan op Wikidata een pagina die al die verschillende termen opsomt, zelfs in het Deens, in het Duits, die al die informatie aan elkaar verbindt. Als Henk zijn schilderij aan die informatie op Wikidata verbindt, dan krijgen we een netwerk van verbonden erfgoed en daar is het enorm makkelijk in zoeken.

Ronald: En dan wordt het ook internationaal vindbaar?

Sies: Daar gaan we wel van uit. We hebben al een andere taal met het Fries, dus het Duits en het Deens moet dan ook lukken.

Ronald en Kirsten: Ja, ja, ja.

Kirsten: Hoe ver zijn jullie hier in Museum Heerenveen?

Henk: Nou, wij hebben voor de eerste export een dikke 19.000 objecten aangeboden.

Kirsten: Dat is wel behoorlijk veel toch, Sies?

Sies: Jazeker, dat is ook leuk.

Kirsten: Super knap.

Ronald: Hé Sies, we hebben het net al gehad over het platform. Hoeveel instellingen hebben zich daar al aangesloten?

Sies: Wij werken we samen met 12 instellingen. Het zijn voornamelijk musea, maar het erfgoedplatform is voor iedereen in Friesland beschikbaar. Voor alle erfgoedorganisaties om deel te nemen.

Kirsten: Waaronder Henk zijn organisatie, die zit er al bij?

Ronald: En als mensen nu denken, ik wil eigenlijk ook wel bij Digitaal Erfgoed Friesland mijn collectie onderbrengen. Digitaal.

Sies: Ja, neem contact op met de Stichting Erfgoed en Publiek. Noorderstruun is meer dan alleen Friesland, dus we kijken over de provinciegrenzen heen. Als je mee wilt doen, heel graag. Geef ons een seintje. De datawerkplaats is sowieso voor iedereen. Ook al werk je met je eigen systeem, iedereen kan gebruikmaken van de datawerkplaats om de data te verbeteren.

Ronald: Ja.

Sies: We gaan met Henk alvast aan de slag om al die mooie data over die stormvloed op te schonen.
En hopelijk wordt dat een vliegwiel om nog veel meer data daarna op te gaan schonen.

Ronald: Zeker, ja.

Sies: En heb je nog geen ander systeem of ben je op zoek naar een ander systeem, dan kan je ook nog altijd gebruikmaken van een project van Netwerk Digitaal Erfgoed, dat heet Versnellen.
Er is ook zeker nog altijd de mogelijkheid voor alle erfgoedorganisaties in Nederland om zo’n zelfde systeem of een andersoortig leverancier aan te schaffen met ondersteuning vanuit NDE.

Kirsten: Henk, bedankt.

Henk: Geen dank, en zeer graag gedaan.

Kirsten: Hoe zeg je dat in het Fries?

Henk: Op z’n Fries zeg je ‘gjin tank’.

Kirsten: Sies, loop jij met ons mee naar buiten dan?

Sies: Jazeker.

Kirsten: Doei, hou je goed!

Ronald: Doei! Dag!

Kirsten: Wij staan buiten voor het museum. Sies, heb je nog even?

Sies: Jazeker.

Kirsten: We maken even de balans op.

Ronald: Ja, want Sies, ik concludeer, Friesland is echt heel goed bezig als het gaat om digitaal erfgoed?

Sies: Ja, we doen ons best met de datawerkplaats, met ons platform. We zijn bijna helemaal NDE-compatibel, dus dat wil zeggen dat de data goed vindbaar is en blijft en dat je linked data kan publiceren.

Ronald: En dat alles volgens de Nationale Strategie Digitale Erfgoed, we noemen het nog maar een keer.

Sies: Zeker weten, maar dat kan ook niet anders natuurlijk als je de coördinator Versnellen als projectleider hebt. Dan moeten we wel bijdragen aan die Nationale Strategie.

Ronald: En we hebben hier echt een heel bevlogen collectiebeheerder aan het woord gehad.

Sies: Ja, ongelooflijk. Henk is eigenlijk heel bescheiden, want hij heeft hier heel die registratie op poten gezet de afgelopen 15 jaar. Van nul opgebouwd en hij is nu al zover met die collectie te beschrijven en hij is al aan het opschonen. Hij is echt, echt heel goed bezig met al die vrijwilligers waar hij hiermee samenwerkt. En hij is echt een klein lokaal museum, maar zowel Henk als het museum is volgens mij groots.

Ronald: Ja, dat is een hele mooie afsluiter. En niet bang van linked data.

Sies: Nee, gelukkig. Dan hoeven we dit niet meer vaak uit te leggen.

Kirsten: Fan van linked data.

Ronald: Fans, die zoeken we nog veel meer. Dat is een mooie afronding van deze podcast.

Kirsten: Ja, de nieuwe voorzitter van de fanclub linked data.

Sies: Ja, ik stem voor Henk.

Kirsten: Sies, hartstikke bedankt.

Sies: Graag gedaan.

Kirsten: Tot de volgende.