Waarom steeds meer organisaties het Open Heritage Statement ondertekenen
Steeds meer erfgoedorganisaties spreken zich uit voor blijvende toegang tot werken in het publiek domein.
Watering place at Marley door Alfred Sisley, 1875, CC0, Art Institute of Chicago, geremixt met TAROCH balloon door Creative Commons/Dee Harris, 2025, CC0
Wereldwijd groeit de aandacht voor erfgoed waarvan het auteursrecht verlopen is, zodat iedereen er op gelijke wijze open toegang toe heeft. Dit geldt ook voor materiaal dat nooit auteursrechtelijk beschermd was, zoals overheidswerken of digitale reproducties van publiek-domeinmateriaal. Met het Open Heritage Statement laten organisaties zien dat ze het publieke domein willen beschermen en toegankelijk houden.
Toegang niet overal vanzelfsprekend
Het statement gaat niet over het openstellen van al het erfgoed. Het draait om materiaal dat tot het publieke domein behoort: werken waarvan het auteursrecht verlopen is en die volgens de wet vrij gebruikt mogen worden. Toch blijkt die toegang lang niet overal vanzelfsprekend.
‘In verschillende landen zie je dat erfgoed opnieuw wordt afgeschermd,’ zegt Maarten Zeinstra, voorzitter van Open Nederland, een vereniging die mensen en organisaties bindt die werken aan ‘open’, van open source tot open science. ‘Ook materiaal dat eigenlijk vrij toegankelijk zou moeten zijn.’
Voorbeeld uit Italië
Kijk naar Italië. Normaal gesproken beschermt het auteursrecht alleen werken die het resultaat zijn van een eigen, creatieve keuze van de maker. In Italië krijgen zelfs eenvoudige foto’s auteursrecht, bijvoorbeeld een snelle opname zonder artistieke keuzes of een screenshot.
Dat geldt zelfs voor erfgoed waarvan het auteursrecht al lang is verlopen. Maak je daar een foto van de ‘David’ van Michelangelo? Dan is die foto van jou. Niemand anders mag hem gebruiken.
Het gevolg: erfgoed dat vrij zou moeten zijn, is het in de praktijk niet. ‘Dat soort situaties willen we voorkomen,’ zegt Maarten.
Samenwerking op wereldniveau
Het Open Heritage Statement is ontstaan vanuit de Open Heritage Coalition, een internationaal initiatief onder leiding van Creative Commons. De coalitie wil een officiële aanbeveling van UNESCO voor open erfgoed.
Dat is geen snel traject. Zulke processen lopen vaak meerdere jaren. Maar eerdere voorbeelden laten zien wat het oplevert.
Eerdere UNESCO-aanbevelingen
UNESCO nam eerder aanbevelingen aan over open science en open leermaterialen. In beide gevallen volgden nationale beleidskeuzes, structurele programma’s en langdurige samenwerking.
‘Zo’n aanbeveling zorgt voor richting,’ zegt Maarten. ‘Niet alleen voor instellingen, maar ook voor overheden.’
Geen verplichtingen, wel een oproep
Het ondertekenen van het Open Heritage Statement brengt geen verplichtingen met zich mee. De verklaring bestaat uit zeventien uitgangspunten, met aandacht voor privacy en zorgvuldige omgang met erfgoed.
‘Je verbindt je als erfgoedorganisatie nergens juridisch aan,’ zegt Maarten. ‘Je laat vooral zien dat je het publieke domein belangrijk vindt. En dat toegang tot erfgoed niet langzaam mag verdwijnen.’
