Uit het netwerk: Maarten Zeinstra over twee veranderingen in de auteurswet die erfgoedorganisaties raken
Begin 2026 is de auteurswet aangepast. Auteursrechtenspecialist Maarten Zeinstra duidt regelmatig ontwikkelingen en legt uit wat de wijzigingen voor het erfgoedveld betekenen.
Toestemming vragen om iets online te zetten wordt iets eenvoudiger
De eerste wijziging maakt het voor erfgoedorganisaties makkelijker om gekochte of geschonken werken te gebruiken. Maarten Zeinstra: ‘Stel dat je een werk online wil publiceren, dan heb je toestemming nodig van degene die de rechten bezit. Vaak is dat een erfgenaam. Die toestemming noem je een licentie.’
Wilde je het alleenrecht hebben om een werk te mogen gebruiken, dan moest je daarvoor een officiële akte opstellen: een juridisch document met allerlei strenge eisen. Dat hoeft nu niet meer. De afspraak moet je nog steeds schriftelijk vastleggen, maar die officiële akte is verleden tijd. ‘Er is wel een maar: een mondelinge afspraak of een mailtje volstaat nog steeds niet en is niet rechtsgeldig. Zorg voor een document mét de handtekening van de rechthebbende.’
Wil je niet alleen toestemming krijgen voor bepaald gebruik van een werk, maar ook eigenaar worden van alle rechten erop, dan verandert er niets. De officiële akte blijft in dat geval dus gewoon verplicht.
Check standaardovereenkomsten
Het is een goed moment om ook na te gaan of standaardovereenkomsten nog goed in elkaar zitten. ‘Bij een schenking met overdracht van het auteursrecht kan je je bijvoorbeeld afvragen of alles in het document staat wat je nodig hebt als bewijs dat je de rechten hebt. Staan de overgedragen werken expliciet beschreven? Is er een bevestiging dat de schenker de rechthebbende is? Op regeljerechten.nl vind je hiervoor enkele voorbeeldclausules.’
Makers houden na overlijden meer rechten
De tweede wijziging is veel ingrijpender voor erfgoedinstellingen, zegt Zeinstra. ‘Het gaat hier om de persoonlijkheidsrechten van makers. Denk aan het recht op naamsvermelding of het recht om zich te verzetten als een werk bijvoorbeeld wordt verminkt.’ Bij de verbouwing van Naturalis en het Tweede Kamer-gebouw werd een beroep gedaan op deze rechten. De architect was het in beide gevallen niet eens met de plannen om zijn ontwerp aan te passen.
‘Voorheen vervielen die persoonlijkheidsrechten na het overlijden van de maker, tenzij hij of zij dat expliciet in een testament had geregeld. Maar sinds januari 2026 is dat niet meer zo. De rechten gaan automatisch over op de nabestaanden, ook als er niets is vastgelegd in een wilsbeschikking.’
‘Als je een werk digitaliseert of online publiceert, heb je voortaan te maken met een grotere groep rechthebbenden. Let daar extra op bij het verkrijgen van een werk en bij het digitaliseren van materiaal. Want erfgenamen kunnen bezwaar maken als ze het niet eens zijn met hoe het werk wordt gebruikt. Pas niet zomaar een werk aan om deze voor je promotie te gebruiken bijvoorbeeld.’
