In een erfgoedorganisatie leg je veel informatie vast in digitale systemen: over je collectie, je bezoekers, je bedrijfsvoering, enzovoort. Om grip te houden op die informatie, verbeteringen door te voeren en de veiligheid te bewaken, moet je interne afspraken maken. Dat is je informatiebeleid.

Informatiebeleid is onontbeerlijk. Informatie is, naast de collectie zelf, het meest waardevolle dat je als erfgoedorganisatie beheert. Ze is onmisbaar voor de collectie én het dagelijks functioneren van je organisatie.

Heb je je informatiesystemen en -processen niet op orde, dan zet je de deur wagenwijd open voor informatieverlies. Denk aan calamiteiten als datadiefstal of brand, maar ook aan menselijke fouten.

Voor erfgoedorganisaties was dit altijd al belangrijk. Maar in deze tijd van toenemende geopolitieke dreiging en ontwikkelingen rondom AI is het urgenter dan ooit. Weerbaarheid staat hoog op de agenda. Dat betekent nadenken over wat er kan gebeuren, wat de gevolgen kunnen zijn en welke maatregelen je kunt nemen. En als het toch misgaat, hoe je daar zo goed mogelijk mee om gaat.

Informatieplan

Je informatiebeleid leg je vast in een of meer plannen. Hoe je dat precies doet, bepaal je als organisatie zelf.

Een kleine erfgoedorganisatie wil misschien alles in één informatieplan hebben: van ticketingsysteem tot collectie-informatiesysteem en de bijbehorende processen. Een grotere organisatie zal het eerder opdelen in domeinen: bijvoorbeeld de informatie die te maken heeft met de algehele bedrijfsvoering en de informatie die over de collectie gaat. In dat laatste geval maakt je collectie-informatiebeleid deel uit van je collectiebeleidsplan of is daarmee verbonden.

Hoe dan ook, een plan bestaat altijd uit:

  • de doelen die je wil bereiken, in lijn met de missie van de organisatie;
  • een beschrijving van de huidige stand van zaken;
  • de stappen die je moet zetten om de doelen te bereiken;
  • een tijdpad en wat je nodig hebt aan mensen en middelen.

Informatieplanner

Deze informatieplanner neemt je aan de hand van vijf thema’s mee in de stappen die je zet om collectie-informatie duurzaam te bewaren en toegankelijk te maken. Het gaat hier om werken met collectie-informatie volgens de Nationale Strategie Digitaal Erfgoed: het houdbaar, bruikbaar en zichtbaar maken van digitaal erfgoed.

Het proces begint met nadenken over beleid:

  • Wat wil je bereiken? Wat is het doel?
  • Wie zijn de doelgroepen en wat hebben ze nodig?
  • Hoe staat het nu met de collectie-informatie en wat zijn de risico’s? 
  • Hoe bereik je het gewenste doel? 
  • Wat is hiervoor nodig aan mensen en middelen? 
  • Wie en welke informatie heb je nodig voor het opstellen van het plan? 

Het vastleggen van beleid voor collectie-informatie helpt om stap voor stap aan de slag te gaan. Het zorgt voor overzicht en gericht werken. Voor de uitvoering zijn altijd mensen en middelen nodig. Dat vraagt om bewustwording in je organisatie, en uiteindelijk de wil om het goed aan te pakken, met voldoende steun van bestuur, directie en collega’s.

Scope

De informatieplanner gaat specifiek over omgang met je collectie-informatie. In vijf thema’s bespreken we de stappen die je kunt zetten om je collectie-informatie duurzaam te bewaren en toegankelijk te maken, in lijn met de Nationale Strategie Digitaal Erfgoed.

Bredere thema’s komen hier dus niet aan bod. Denk aan algemene informatieveiligheid (zoals de beveiliging van je systemen en e-mailverkeer), digitoegankelijkheid (online informatie toegankelijk maken voor mensen met een beperking) en verantwoord omgaan met energieverbruik (GreenIT). Dat wil niet zeggen dat ze minder belangrijk zijn. Neem deze thema’s dus zeker op in het beleid van je organisatie.

Collectie-informatiebeleid in vijf thema's

  • Bewaren

    Wat doe je om je collectie-informatie duurzaam te bewaren?

    Duurzaam bewaren van je informatie-objecten gaat niet vanzelf. Als organisatie moet je passende maatregelen nemen om de veiligheid van je informatie te waarborgen. Het is belangrijk hierover na te denken en een plan te maken. Tips hiervoor vind je in de Wegwijzer digitaal erfgoed.

    Wat is je visie op bewaren?

    Stel dat de missie van je organisatie is: het stimuleren en doorgeven van kennis van de geschiedenis, cultuur en archeologie van je dorp of streek. Dan is het belangrijk om je digitale collecties ook voor toekomstige gebruikers te bewaren, zoals bijvoorbeeld de gedigitaliseerde fotocollectie van de lokale fotograaf. Een concreet doel in je beleid kan dan zijn: we zorgen voor het veilig bewaren en leesbaar houden van de digitale fotocollectie voor minimaal tien jaar.

    Welke doelen je stelt, hangt af van het niveau waar je naar streeft. Het minimale niveau dat je nodig hebt om je collectie veilig op te slaan, staat beschreven in de Wegwijzer digitaal erfgoed. Blijf je daar onder, dan loop je een groot risico op informatieverlies.

    Sommige organisaties moeten voldoen aan wetgeving of hebben complexe informatieobjecten in huis, zoals digitale kunst, die ze willen bewaren. Dan zijn de minimale maatregelen niet voldoende. Streef je naar een hoger niveau van duurzame toegankelijkheid? Of wil je je kennis over duurzaam bewaren verdiepen? Maak dan ook gebruik van de Wegwijzer duurzaamheidsbeleid of andere tools en kennis van collega’s.

  • Beschrijven

    Hoe heb je je collectie beschreven en wat wil je daaraan verbeteren?

    Natuurlijk wil je dat alle informatie die nodig is voor je interne collectiebeheer op orde is. Daarnaast stellen de meeste organisaties collectie-informatie ook voor externe gebruikers beschikbaar. Kiest jouw organisatie hier ook voor, dan is het belangrijk dat de online bezoeker jouw collectie goed kan vinden en gebruiken. Tips hiervoor vind je in de Wegwijzer digitaal erfgoed.

    Wat is je visie op beschrijven?

    Welke gegevens je bij welke objecten wilt opnemen, bepaal je altijd in samenhang met je collectiebeleid. Bedenk wat je als organisatie wilt bereiken en voor wie. Wat zijn dan de verbeteringen die je de komende periode gaat aanbrengen in je collectiebeschrijvingen?

    Is het beleid van jouw organisatie bijvoorbeeld om bij te dragen aan de historische kennis over jouw regio ten tijde van de Tweede Wereldoorlog? Dan is het belangrijk om in de beschrijving van je objecten termen te gebruiken uit de WOII-Thesaurus van het NIOD en WO2-net.

    Wat je minimaal moet doen om je collectie online goed toegankelijk te maken vind je in de Wegwijzer digitaal erfgoed.

  • Verbinden

    Zijn jouw collectie-items al voorzien van vaste webadressen?

    Heb je er als organisatie voor gekozen om je collectie, of delen daarvan, online beschikbaar te stellen? Gebruik dan vaste webadressen (PID’s en URI’s).

    In de Wegwijzer digitaal erfgoed vind je alle tips om hiermee aan de slag te gaan. Hier lees je ook wat PID’s en URI’s precies zijn. En waarom het belangrijk is om die te gebruiken voor het verbinden van collectie-informatie. Beschrijf het belang van het duurzaam verbinden van digitaal erfgoed in je informatiebeleid. En welke rol PID’s en URI’s in jouw organisatie daarin spelen. Bedenk ook wat je hiervoor nodig hebt aan kennis, (bescheiden) budget en menskracht.

    Ga na hoe ver je al bent en wat je wilt verbeteren en noteer dat in het informatieplan.

  • Verspreiden

    Zorg dat anderen weten dat je collectie online beschikbaar is.

    Wanneer je als organisatie besloten hebt je collectie, of delen daarvan, ook online beschikbaar te stellen, dan is het belangrijk om de stappen die je daarvoor moet zetten vast te leggen in je informatieplan. Tips hiervoor vind je in de Wegwijzer digitaal erfgoed.

    Wanneer je gebruik maakt van een NDE-compatibel collectie-informatiesysteem zijn de stappen die nodig zijn voor het verspreiden van je collectiedata al voorzien in dit systeem.

    Heb je nog niet de beschikking over zo’n systeem? Leg dan in je informatieplan vast hoe je de stappen alsnog kunt zetten.

  • Gebruiken

    Collectie-informatie online goed gebruiken: hoe doe je dat?

    Je collectie-informatie beschikbaar maken in samenhang met andere collecties is voor gebruikers heel waardevol. Het stelt hen in staat om over grenzen van organisaties heen naar collectie-informatie te zoeken. Denk aan platforms als Oorlogsbronnen, Collectie Nederland, Modemuze, maar ook aan provinciale platforms zoals Brabants Erfgoed of Noorderstruun.

    Wat is je visie op het gebruik van je collectie-informatie?

    In welke context je als organisatie je collectie-informatie online wilt tonen hangt natuurlijk samen met het collectiebeleid. Wat past bij het doel van je organisatie? Welke doelgroepen wil je bereiken? En wat wil je dat deze gebruikers met je collectie-informatie doen?

    In aansluiting op de doelen van je organisatie bepaal je op welke collectieve platforms je je collectie-informatie wilt tonen. Wil je (daarnaast) zelf een online publiekstoepassing ontwikkelen, bijvoorbeeld een app of een game waarin meerdere collecties samenkomen? Dat kan natuurlijk ook.

    Bij online presenteren is het belangrijk dat website, platform of app zo zijn ingericht dat gebruikers er goed hun weg in vinden. Denk na over het type gebruik dat je voor ogen hebt. Wil je dat gebruikers spelenderwijs kunnen ontdekken, of juist heel gericht kunnen zoeken? Of wil je dat gebruikers zelf aan de slag gaan met jouw collectie, bijvoorbeeld door informatie toe te voegen?

    Al die verschillende typen gebruik vragen om een andere inrichting van je publiekstoepassing. Hoe je de gebruiker het best bedient, lees je bij Zichtbaar.

    Leg in je informatieplan vast welke keuzes je gemaakt hebt en hoe je daarmee aan de slag gaat.

Vragen?

Wil je sparren over je aanpak? Neem contact op met de digitaal-erfgoed-coach bij jou in de buurt.