HackaLOD 2024: een nacht vol innovatie met erfgoeddata

Team Mambo (winnaar juryprijs)

Teresa Paccosi, Bruno Sartini, Andrea Schimmenti, Gauri Bhagwat, Marieke van Erp en Richard Zijdeman

Het project

De inspiratie voor dit project kwam van sporthistoricus Jurryt van de Vooren tijdens de HackaLOD Summerparty, die potentiële deelnemers aanspoorde om verder te kijken dan alleen sporthelden en GOATs (de greatest of all times).

Het team ging aan de slag met een breed scala aan bronnen: teksten uit Wikinews en krantenartikelen uit Delpher, afbeeldingen uit 153 archieven via Europeana en gelinkte gegevens uit Wikidata. Het opschonen en verrijken van de data leverde meteen resultaat op: waar ze eerst 400 atleten vonden in Wikidata met een ingewikkelde query (vraag), groeide dit aantal na standaardisatie van termen in Wikidata uit naar meer dan 14.000 met een simpele query. Met behulp van slimme taalanalysetechnieken werden niet alleen relevante teksten gevonden, maar werd ook duidelijk hoe verschillend er wordt geschreven over mannelijke en vrouwelijke atleten en atleten van kleur.

Al deze inzichten en data komen samen in de app ‘LODLYMPICS’, waar gebruikers zelf door het materiaal kunnen zoeken en hun eigen sportverhalen kunnen maken.

Het juryoordeel

‘Historische verbanden kunnen nu worden geanalyseerd alsof ze real-time plaatsvinden, wat nieuwe manieren biedt om de geschiedenis met elkaar te verbinden en onderzoek te doen.’

Team Mekluppie (winnaar publieksprijs)

Ilse Rombout, Mark Lindeman, Patrick van Zadel, Merel Geerlings, Ivo Zandhuis en Martijn Arts

Het project

Hoe kan digitaal erfgoed het clubgevoel van amateursvoetbalverenigingen vergroten? Hoe kunnen verschillende perspectieven op amateurvoetbal als aanvulling op sportarchieven beschikbaar worden gemaakt voor de clubs? Team Mijnkluppie ontwikkelde het concept voor MijnClub.nu: ‘Dit is hét digitale hart van de amateurvoetbalsport in Nederland. Alle clubs, alle archieven, beheerd en aangevuld door de clubs zelf. In Mijnclub.nu ontsluiten we archiefmateriaal vanuit verschillende bronnen per club. Voor nu zijn dat Voetbalarchieven.nl, Huygens Instituut, Geonames Wikidata, Stadsarchief Amsterdam, Noord-Hollands Archief en Dordrechts Archief, maar in potentie sluiten we alle archieven aan. Bovendien kunnen de clubs zelf hun eigen geschiedenis aanvullen. En dat volledig NDE- en DERA-compatibel!’.

Het juryoordeel

‘Er is al veel erfgoedmateriaal over de geschiedenis van Nederlandse voetbalclubs beschikbaar in archieven, maar de archieven noch de clubs zelf beseffen dit. Door het project van Team Mekluppie kunnen we deze geschiedenis teruggeven aan de clubs.’

Team Café LODté

Bob Coret, Sablina Vis, Danny Eijsermans, Nicolas Dickinson, Heleen Wilbrink en Nine Claassen

Het project

De app PathFindr laat gebruikers op een speelse en actieve manier de geschiedenis van een stad ontdekken door het verzamelen van speelkaarten van straten. De app is niet alleen interessant voor toeristen, maar juist ook voor buurtbewoners die zich vaak afvragen naar wie hun straat is vernoemd. Via thema’s als feministen, verzetsstrijders, sporters en componisten – of door vrije verkenning – maakt de gebruiker kennis met de personen achter de straatnamen. Interessante feitjes worden als linked open data opgehaald uit diverse bronnen, zoals Adamlink en Wikidata. Door zichtbaar te maken welke verhalen worden belicht en welke ontbreken, biedt PathFindr gemeentes bovendien de kans om hun erfgoedgegevens te verrijken en de lokale geschiedenis inclusiever te maken. Check de code, de app en de API.

Het juryoordeel

‘We zagen een indrukwekkende reisgids die zowel locals als toeristen bedient, waarmee ze straatnamen kunnen opzoeken en de historische betekenis ervan kunnen ontdekken. De doordachte interface valt op, vooral de API-functie die gebruikers in staat stelt om hun eigen content toe te voegen.’

Team FIZ

Ebrahim Norouzi, Thorsten Schrade Kostiantyn Hubaiev, Etienne Posthumus en Shufan Jiang

Het project

Team FIZ ontwikkelde onder de noemer ‘MUShacka – Muziek verbindt alles’ een webapplicatie die op een vernieuwende manier bladmuziek doorzoekbaar maakt. De app verbindt de linked open data van de Universiteitsbibliotheek Amsterdam met bladmuziek van het Répertoire International des Sources Musicales (RISM) en data uit de knowledge graph van NFDI4Culture. Bijzonder is de manier van zoeken: in plaats van tekst in te typen, kunnen gebruikers muzikale noten ‘spelen’ op een digitaal pianoklavier of gewoon een vraag stellen in natuurlijke taal. Een slim taalmodel (LLM) vertaalt deze input naar gespecialiseerde zoekopdrachten in de databases. De gevonden muziekstukken, verrijkt met informatie uit Wikidata, worden niet alleen als bladmuziek getoond maar kunnen ook direct worden afgespeeld op de computer.

Het juryoordeel

‘Werken met muziek als cultureel erfgoed brengt specifieke uitdagingen met zich mee, en team FIZ verdient erkenning voor zijn aanpak. Het gebruik van Large Language Models om zoekopdrachten te optimaliseren was bijzonder indrukwekkend – een uitdagende taak die enorm veel potentie laat zien.’

Team Slavernij in Paramaribo

Erik Tjong, Iris van Vlimmeren, Rick Mourits, Thunnis van Oort en Shannon van Muijden

Het project

Het project ‘ReLinking Identities’ verlegt de focus van het koloniale perspectief naar de verhalen van mensen die in slavernij leefden. Waar bestaande bronnen deze personen vaak ontmenselijkten door ze als bezit te beschouwen, combineert dit project verschillende koloniale bronnen op een nieuwe manier. Door het koppelen van gedigitaliseerde datasets als het Wijkregister van Paramaribo en het Slavenregister van Suriname – beide omgezet naar linked open data met de hulp van burgerwetenschappers – ontstaat een rijker beeld. Deze data wordt verder verrijkt met beeldmateriaal uit collecties van het Rijksmuseum, het Nationaal Archief van Suriname en Nederland, Delpher, de UB Leiden en andere bronnen. Zo ontstaat een informatieweb dat de tot slaafgemaakten in Paramaribo uit het midden van de 19e eeuw centraal stelt en hun verhalen eindelijk stem geeft.

Het juryoordeel

‘Het fascinerende aspect van de applicatie van Team Slavernij in Paramaribo is dat historische figuren, die honderden jaren onzichtbaar bleven, eindelijk zichtbaar worden met hun namen en adressen.’

Team NADD

Bibi Bodegom, Simon Dirks Hay Kranen, Remco van Bladel en Eline de Graaf

Het project

Sport is emotie. Het gaat om helden, om verhalen die je raken en blijven hangen. Er is een schat aan audiovisueel materiaal en linked data, maar hoe breng je dat over op een aantrekkelijke manier? ‘Hiervoor hebben we Football Heroes bedacht. We brengen data uit de digitale wereld terug naar de fysieke in een meeslepende, vier minuten durende audiovisuele ervaring. Verdeeld over vier schermen en omgeven door krachtig geluid, ervaart iedere bezoeker een gepersonaliseerd verhaal. Volg iconen als Johan Cruijff en Ruud Gullit, en pioniers in het vrouwenvoetbal. Perfect voor musea, archieven of erfgoedinstellingen. Lees niet alleen over sport, maar beleef het.’

Het juryoordeel

‘Het project toonde toepassingen die we kunnen gebruiken voor andere dataprojecten, met een integratie van diverse multimediatechnieken. Toen we het eindresultaat in een fysieke ruimte bekeken, wisten we als jury niet waar we eerst moesten kijken. Door de data vanuit verschillende perspectieven te presenteren, brachten de multimediatechnieken de informatie echt tot leven.’

Team Ladies of Data

Lois Hutubessy, Rianne Piening, Nora Abdelmageed en Kelly James

Het project

The Ladies of Data, een samenwerking tussen teamleden van Nieuwe Instituut en RKD, hebben een innovatieve reconciliation service ontwikkeld. Hun tool, de LOD Linker, stelt collectiespecialisten in staat om automatisch entiteiten te matchen, niet alleen met een naam of een term, maar over meerdere properties. Dit wordt bereikt door middel van inbedding van knowledge graph, die gelijkenisscores gebruiken om te bepalen hoe semantisch dichtbij twee entiteiten zijn. Er zijn vier afzonderlijke experimenten uitgevoerd in drie datasets (Nieuwe Instituut, RKD, Wikidata) om de impact te beoordelen van factoren als taal en data points, inbeddingsgrootte, dataopschoning en databalans. De code voor dit project is openbaar beschikbaar.

Het juryoordeel

‘De innovatieve aanpak van het team om automatisch records tussen verschillende systemen te verbinden, maakte indruk op ons en voorziet in een cruciale behoefte binnen het erfgoedveld.’

Team HAICu

Sjors Weggeman, Jesse Visser, Simon Kemper, Durlabh Shukla, Andreas Weber en Yahui Zhao

Het project

‘Qanun’ is een webapplicatie die aansluit bij de tentoonstelling ‘Wij Zijn Hier’ in het Nationaal Archief. De app laat gebruikers de geschiedenis van moslims in Nederland en overzee vanuit verschillende perspectieven verkennen. Via een interactieve chatbot en tijdlijn kunnen bezoekers zelf hun weg vinden door verhalen over gastarbeiders, bekeerde moslimkapers, wetenschappelijke expedities en Indonesische voetbalteams.

Het bijzondere aan ‘Qanun’ is hoe verschillende archiefbronnen met elkaar worden verbonden – van handgeschreven documenten tot gepubliceerde teksten en illustraties. Door slimme technologie (Retrieval Augmented Generation, RAG) combineert de chatbot informatie uit deze diverse bronnen tot een samenhangend verhaal.

Het juryoordeel

‘Het team heeft een indrukwekkende, tijdlijn-gebaseerde interface gecreëerd die naadloos schakelt tussen verschillende systemen en inspeelt op ons natuurlijke begrip van tijd en ruimte. Hun innovatieve gebruik van Large Language Models om archiefdata in het systeem te integreren was verrassend.’

Team Getty

Sandra van Ginhoven, Lily Pregill, David Newbury, Nabil Kashyap, Alyssa Loera en Gregg Garcia

Het project

De afgelopen zeven jaar heeft Getty gewerkt aan het maken van een complexe dataset: de Getty Provenance Index in linked data. Dit is een enorme verzameling informatie over de verkoop van kunstwerken door handelaren in de 19e eeuw. Het is echter lastig te duiden omdat de dataset geen contextuele informatie bevat over de kunst of de betrokken personen; de focus ligt in plaats daarvan op de details van de financiële transacties.

Het team besloot om die context toe te voegen door gebruik te maken van linked data. De betrokken personen zijn via de Union List of Artist Names (ULAN) gekoppeld aan Wikidata, dat afbeeldingen en biografieën van zowel de koper als de kunstenaar biedt. Waar mogelijk zijn ook verbindingen gelegd met de huidige locatie van het kunstwerk in een museum, zodat een afbeelding van het kunstwerk kon worden toegevoegd.

Er is gekozen om deze informatie weer te geven in de vorm van een kassabon. Dit verbindt de historische informatie met de moderne ervaring en laat visueel zien wat voor soort informatie de herkomst-index bevat. Het project, genaamd ’Faces of Provenance’, is te vinden op https://facesofprovenance.netlify.app.

Het juryoordeel

‘Het team wist het doorgaans droge onderwerp “herkomst” om te zetten in een boeiende ervaring dankzij hun innovatieve interface. Door verschillende databases te koppelen, onthulden ze dat kunstwerken veel meer zijn dan alleen records – ze brachten hun rijke historische context tot leven.’

Team Triply/meemoo

Laurens Rietveld, Alina Saenko, Kathrin Dentler, Daniel Beeke, Miel Vander Sande en Lennert Van de Velde

Het project

Team Triply/meemoo, een Nederlands-Vlaams samenwerkingsverband van collega’s van Triply en meemoo, heeft gewerkt aan een app die fietsen en erfgoed samenbrengt. ‘Terwijl je door de Vlaamse en Nederlandse landschappen fietst (of thuis op je hometrainer zit), ontdek je kunstwerken en kunstenaars uit de omgeving via tekst en beeld. Zo wordt je fietstocht verrijkt met een cultureel erfgoedervaring.’

Het juryoordeel

‘Al fietsend ontdek je een nieuwe wereld, en dit project combineert op briljante wijze sport, linked data, kunst en technologie. Of je nu thuis, in een museum of buiten op de fiets bent (al hopen we dat gebruikers hun ogen op de weg houden!), de mogelijkheden van deze app zijn eindeloos.’

Team Lekker Ontketende Data

René Voorburg, Marco Min, Marieke Moolenaar en René van der Ark

Het project

Team Lekker Ontketende Data heeft met ‘Sport Heroes from our Past – The Game’ twee actuele thema’s gecombineerd: sportgeschiedenis en 50 jaar Surinaamse onafhankelijkheid.

Inspiratiebron waren drie sportboeken van de Surinaamse voetbalinternational Guno Hoen (1922-2010) uit de DBNL. In deze boeken beschrijft Hoen met passie Surinaamse sporters en hun betekenis voor de sport, zoals de ‘Canon-Shooter’ en ‘The Man with Thousand Arms’. Zijn nalatenschap omvat ook een fotocollectie die de basis vormde voor het Sportmuseum in Paramaribo.

‘Deze verhalen en de kleurrijke bijnamen inspireerden tot een online spel over deze sporthelden. Omdat er nog geen linked data beschikbaar was, creëerden we zelf een RDF-dataset met behulp van AI. Deze bevat personalia, bijnamen, sportclubs en links naar Wikidata, foto’s en artikelen.

Het resultaat is een interactief spel waarin spelers sporten koppelen aan foto’s van sporthelden, met hints uit de RDF-dataset. Het concept leent zich uitstekend voor museale toepassing, al vraagt dat nog wel om verdere ontwikkeling van zowel de dataset als het spel.’

Het juryoordeel

‘Dit project liet ons zien welke impact data kan hebben wanneer informatie niet openbaar beschikbaar is. Doordat sommige informatiebronnen nog niet gedigitaliseerd zijn, worden de inspanningen en successen van sommige sporters mogelijk niet erkend, wat tot maatschappelijke vooringenomenheid leidt. Dit team toonde aan hoe belangrijk het is om bepaalde papieren bronnen te digitaliseren om inclusiviteit en impact te vergroten.’