Werkplaats Geheugen van Nederland: van campagne naar dienstverlening

7 juli 2021


N

a een succesvolle start van de online marketingcampagne Geheugen van Nederland is het tijd voor een volgende stap: die van campagne naar gezamenlijke dienstverlening door de erfgoedinstellingen. Daarvoor is de Werkplaats Geheugen van Nederland in ontwikkeling. Chris Groeneveld, domeinmanager Zichtbaar binnen het Netwerk Digitaal Erfgoed, belicht de plannen.


Oude werkplaats op de staatsmijn Maurits te Geleen, 1949. Beeld: Fotocollectie DSM;  Historisch centrum Limburg, BY-NC-SA

Ambities

In 2020 is Geheugen van Nederland van start gegaan als sociale media-campagne voor het Nederlands erfgoed. Al meer dan 50 erfgoedorganisaties hebben via deze marketingcampagne materiaal uit de eigen collecties rondom een centraal thema gepresenteerd. En dat leverde via posts op Facebook en Instagram niet alleen 21.000 likes, comments en shares op, maar ook 100.000 clicks naar de sites van de betreffende erfgoedinstellingen en de campagnewebsite geheugenvannederland.nl.

Ondertussen reiken de ambities verder, vertelt Chris Groeneveld, domeinmanager Zichtbaar binnen het Netwerk Digitaal Erfgoed. ‘Geheugen van Nederland willen we neerzetten als merk voor de collectieve dienstverlening van de erfgoedsector. Zo’n kwaliteitslabel helpt de instellingen om hun publiek nog beter te bereiken én het zorgt voor herkenning.’

Werkplaats

‘Neem de BOVAG, een betrouwbaar merk waar vele garagebedrijven en autohandelaren bij zijn aangesloten,’ vervolgt Chris. ‘Zo kun je Geheugen van Nederland ook zien. Alle erfgoedinstellingen in Nederland vormen samen het Geheugen.’

Maar dan is een fijne gebruikerservaring wel een must. Nu is het nog zo dat het downloaden of bestellen van een foto op erfgoedsites veelal verschillend werkt. Zoiets geldt bijvoorbeeld ook voor informatie over auteursrechten op een getoond werk. ‘Als we die functionaliteiten nu eens stroomlijnen, zodat de gebruiker de verschillende sites meer als een eenheid ervaart? In de zogeheten Werkplaats Geheugen van Nederland gaan we dit samen met het erfgoedveld uitzoeken,’ legt Chris uit.

Begeleiden

Binnen het NDE-werkterrein Zichtbaar hebben verschillende klantonderzoeken plaatsgevonden en zijn tools als Gedragsprofielen Digitaal Erfgoed en een Handleiding ‘Maak je erfgoedsite gebruiksvriendelijk’ ontwikkeld. ‘Hier kunnen we op voortborduren in de Werkplaats,’ zegt Chris. ‘Ook zetten we bijvoorbeeld de kennis en de tools over linked open data en het Termennetwerk in die binnen het NDE-werkterrein Bruikbaar ontwikkeld zijn. Zo kunnen we er meteen voor zorgen dat de instellingen hun digitaal erfgoed aan elkaar gaan knopen. En daarmee voldoen aan de uitgangspunten die in de Digitaal Erfgoed Referentie Architectuur (DERA) zijn geformuleerd.’

De Werkplaats gaat zelf geen nieuwe websites ontwikkelen, benadrukt Chris. ‘We willen instellingen met alle in het NDE ontwikkelde tools en kennis helpen om portalen met verbonden erfgoed te bouwen, of te optimaliseren met nieuwe functionaliteit. Hoe we het veld het beste kunnen bedienen met zo’n werkplaatsachtige aanpak, laten we momenteel onderzoeken door bureau Total Design.’

Aan de slag

De eerste verkenningen met de Werkplaats zijn positief. Het afgelopen jaar gingen twee groepen erfgoedprofessionals elk aan de slag met een gebruikersgroep en onderzochten ze hoe ze die als erfgoedveld het beste zouden kunnen bedienen. ‘Daar zijn twee prototypes voor een online dienst uitgekomen (zie kaders). Omdat er goede ideeën in zitten voor nieuwe dienstverlening, kijken we of die een plek kunnen krijgen bij erfgoedinstellingen die hun website of portal willen doorontwikkelen.’

‘Een van de prototypes heeft gebruikersparticipatie als uitgangspunt, want als erfgoedinstellingen willen we niet alleen zenden. Het gaat er ook om gebruikers uit te nodigen om bijvoorbeeld met erfgoed onderzoek te doen of hun verhalen aan objecten op erfgoedsites toe te voegen,’ besluit Chris. ‘Mijn droom is dat gebruikers in de toekomst zelf de verbindingen tussen erfgoed gaan leggen.’

Opdracht: de nieuwsgierige erfgoedgebruiker

‘Voor onze opdracht hebben we, als team van vijf erfgoedprofessionals, diverse personen geïnterviewd die door een trigger van buitenaf op zoek gaan naar extra informatie over erfgoed. Ook nieuwsgierigheid is voor hen een drijfveer om verder te zoeken,’ vertelt Dennis Dekker, teamleider Publiek bij Erfgoed ‘s-Hertogenbosch. ‘Zo spraken we iemand die in een oud pand ging werken en daardoor geïnteresseerd raakte in de geschiedenis van zijn werkplek.’

‘Google is vaak de eerste ingang om historische informatie te zoeken, zo bleek. Maar algauw komen de geïnterviewden bergen links tegen naar bijvoorbeeld sites van erfgoedinstellingen, thema-portals en particuliere hobbysites. Die sites presenteren elk weer verschillende soorten bronnen, van redactionele artikelen tot beeldmateriaal. Maar voor deze groep is niet altijd duidelijk wat wel of geen betrouwbare informatie is. Dat maakt het zoeken niet efficiënt. En wordt het “moeilijk” om nog nieuwe informatie te vinden, dan kunnen de gebruikers afhaken. Daarom hebben we een voorstel gedaan voor een betrouwbare online onderzoeksomgeving waar erfgoedinstellingen met elkaar verbonden zijn. Zo zie je in één zoekopdracht welke bronnen er beschikbaar zijn en bij welke erfgoedinstelling. Maar in plaats van een aparte site zou dit ook een speciale functie kunnen worden op GeheugenvanNederland.nl.’

Prototype gericht op nieuwsgierige erfgoedgebruikers

Opdracht: de amateur-conservator

‘Voor onze opdracht spraken we met verschillende verzamelaars die je bijna amateur-conservators zou kunnen noemen,’ zegt Saskia van Bergen, projectmanager bij Universiteitsbibliotheek Leiden. ‘Ze houden niet alleen hun documentatie goed bij, ook publiceren ze over hun geliefde onderwerpen. Uit de interviews bleek dat ze zich niet druk maakten over hun verzamelingen: die zouden na hun dood wel weer hun weg vinden naar andere verzamelaars. Wel maakten ze zich zorgen over hun kennis: die zou verloren gaan! Konden ze die niet ergens vastleggen?’

‘Daarom bedachten we een site waar verzamelaars hun collecties presenteren. Maar je kan ook denken aan een online omgeving waar erfgoedinstellingen verzamelaars kunnen ondersteunen bij het ordenen van hun documentatie en bij het metadateren. Maar misschien ligt de behoefte van deze groep wel heel ergens anders. Verder onderzoek moet dat duidelijk maken.’

‘Het was leerzaam om dit onderzoek met vijf erfgoedcollega’s in een werkplaatsachtige omgeving te doen. Vooral de interviews waren een eyeopener. Soms denken we als erfgoedveld dat we het allemaal wel te weten, maar dat is niet altijd zo. Verder spraken we met een erfgoedinstelling die veel contact heeft met verzamelaars. Op een gegeven moment kwamen ze tot conclusie dat ze te veel hadden gefocust op de materialen en de metadata, maar niet op de verhalen erover van de verzamelaars zelf. Dat was voor hen – en voor ons als team – een belangrijke les.’

Prototype gericht op verzamelaars

Gerelateerd nieuws