Uit het netwerk: Zes trends uit de Omeka S-gemeenschap
Drie dagen lang kwamen Omeka S-gebruikers uit zeven landen samen in Maastricht. Maarten Coonen en Maryam Mazaheri van de UB Maastricht blikken terug.
Maarten Coonen en Maryam Mazaheri
Open source, open science, open kennisdeling
Omeka S is een open source platform voor het beheren, verbinden en online presenteren van digitale bronnen en metadata. De broncode is vrij beschikbaar, zodat organisaties zelf modules kunnen ontwikkelen. Dit sluit aan bij de open science-beweging en de groeiende aandacht voor digitale autonomie in de academische wereld. Kennisdeling binnen de gemeenschap staat hierbij centraal. Dat gebeurt vooral online, via discussiefora en platforms voor het delen van broncode.
‘Van 16 t/m 18 september organiseerden we vanuit de Universiteitsbibliotheek Maastricht, samen met het Netwerk Digitaal Erfgoed, de derde editie van het Omeka S International Developer & Power User Event,’ vertelt Maarten Coonen. ‘Deelnemers uit zeven landen kwamen bijeen voor kennisuitwisseling en samenwerking.’
‘We delen als gemeenschap kennis vooral online, maar live events zoals deze bieden iedereen de mogelijkheid om de persoon achter de gebruikersnaam te leren kennen,’ vult Maryam Mazaheri aan. ‘Het event volgde de unconference-opzet: deelnemers bepalen zelf de agenda. Zo bespraken we de onderwerpen die iedereen belangrijk vindt.’
Trends
‘De mix aan deelnemers uit verschillende landen en disciplines zorgde voor een breed scala aan gesprekken. Dit zijn de zes ontwikkelingen die ons opvielen binnen de gemeenschap,’ zeggen Maarten en Maryam.
Eenvoudiger beheer van Omeka S
Omeka S heeft veel instellingen. Denk aan hoe zoekresultaten worden getoond of welke viewer afbeeldingen opent. Elke module doet dit anders. Dat is onoverzichtelijk en maakt beheer lastig.
Er is een plan om dit te verbeteren. Je kunt instellingen dan makkelijker overzetten naar een ander Omeka S-systeem. Of overnemen van een andere organisatie. Je hoeft niet alles in één keer te veranderen. Oude modules werken gewoon door. Nieuwe modules gebruiken de verbeterde manier.
Ook bespraken deelnemers hoe ze hun krachten kunnen bundelen rond het gebruik van Docker. Dit is een manier om software, zoals Omeka S en alle benodigde modules, in één keer te installeren. Alles is dan al voor je ingesteld.
Oude teksten doorzoekbaar maken
Deelnemers bespraken hoe je oude teksten digitaal doorzoekbaar kunt maken. Bijvoorbeeld met automatische tekst- en handschriftherkenning (OCR/HTR) of met hulp van vrijwilligers die handschriften ontcijferen.
Ook wordt er gewerkt aan oplossingen om teksten te koppelen aan digitale afbeeldingen. Zo kunnen gebruikers snel de juiste pagina terugvinden. Daarnaast denken deelnemers na over een eenvoudige manier om aantekeningen (annotaties) toe te voegen aan deze bronnen.
Integratie met andere platformen en goedkeuringsprocessen
Deelnemers willen Omeka S makkelijker kunnen combineren met bekende platformen als WordPress. In Omeka S kun je namelijk maar beperkt pagina’s maken voor bijvoorbeeld verhalen en blogs.
Er was ook aandacht voor het toevoegen van controle- en goedkeuringsstappen. Zo kunnen collectiestukken of pagina’s eerst worden gecontroleerd voordat ze gepubliceerd worden.
AI: kansen en zorgen
Er werd gesproken over de groeiende rol van AI bij het maken van Omeka S-modules. Sommigen maken zich zorgen over de kwaliteit en het onderhoud op lange termijn, nu iedereen met AI eenvoudig modules kan bouwen. Anderen zien juist voordelen, zoals het herstellen van verouderde code.
Ook zien organisaties een toename van het bot-verkeer. Bots zijn automatische programma’s die websites bezoeken. Dit zorgt voor meer belasting van hun servers.
Termenlijsten en metadata: uitdagingen
Een veelgehoorde uitdaging is dat Omeka S niet ontworpen is voor complexe archiefstructuren, zoals die bij musea. Het importeren en koppelen van archiefgegevens (bijvoorbeeld vanuit gespecialiseerde archiefsoftware) blijkt vaak lastig en tijdrovend. Instellingen moeten daardoor zelf creatieve oplossingen zoeken.
Ook het kiezen van de juiste gestandaardiseerde trefwoorden en classificaties (vocabulaires) is een terugkerende uitdaging. Iedereen is het erover eens dat duidelijke richtlijnen hierbij kunnen helpen.
Aansluiten bij internationale standaarden
Verschillende organisaties willen hun gegevens beter laten aansluiten bij internationale standaarden. Zo worden digitale collecties makkelijker te delen en te vinden. Het Netwerk Digitaal Erfgoed ontwikkelde een gemeenschappelijke beschrijvingsstandaard (Schema.org-applicatieprofielen) voor het publiceren van linked data binnen het erfgoednetwerk. Een paar organisaties gaan onderzoeken hoe ze dit in Omeka S kunnen gebruiken.
Vervolg: vier werkgroepen aan de slag
De deelnemers hebben vier werkgroepen opgezet:
- De werkgroep AI stelt richtlijnen op voor het gebruik van AI bij metadata en software-ontwikkeling. Ook komt er een advies over bot-verkeer.
- De werkgroep Community geeft een terugblik op 2026, coördineert de werkgroepen en maakt het 2027-event bekend bij Omeka S-gebruikers en Digital Humanities.
- De werkgroep Richtlijnen voor het beschrijven van archiefdata stelt richtlijnen en best practices op voor het overzetten van archiefdata naar Omeka S en het gebruik van termenlijsten in metadata die die archiefdata beschrijven.
- De werkgroep Vereenvoudigen van het beheer ontwikkelt een methode om Omeka S geautomatiseerd en overal op dezelfde manier op te zetten. Dat maakt het beheer eenvoudiger.
De resultaten worden op een later moment online gedeeld en gepresenteerd op het Omeka S-event in 2027.
