Uit het netwerk: Preservation Watch belangrijker dan ooit

Een van de grote vraagstukken van dit moment is AI, zegt Eva, adviseur digitale archieven bij Regionaal Historisch Centrum Eindhoven. ‘Niet alleen wat het betekent voor het bewaren, maar ook hoe je AI zelf vastlegt.’

Neem een beleidskeuze die met AI is gemaakt. Welke prompt is ingevoerd? Welke uitkomst kwam daaruit? Het model zelf verandert voortdurend. Als overheden deze uitkomsten gebruiken voor hun besluiten, willen archivarissen ze bewaren. Hoe doe je dat als de onderliggende data elke keer anders zijn?

Digital twins

Digital twins stellen archivarissen voor een vergelijkbare uitdaging. Deze technologie maakt een virtuele kopie van bijvoorbeeld een gebouw of systeem. Het doel: scenario’s doorrekenen en beleid testen op basis van actuele data. De twin gebruikt informatie uit het Kadaster, de Basisregistratie Personen en andere bronnen. Woningen worden verkocht, mensen verhuizen, geboortes en overlijdens worden geregistreerd.

‘Ook hier geldt: als beleidskeuzes op basis van een digital twin worden gemaakt, zeggen archivarissen: dit moeten we vastleggen! Maar hoe, aangezien de databases continu veranderen?’

Hulp gezocht

Dat zijn maar enkele vragen waar archivarissen mee te maken hebben. ‘Iedereen die denkt dat archiveren saai is, heeft deze ontwikkelingen gemist,’ zegt Eva lachend. ‘Juist binnen digitale archivering gebeurt er van alles.’

Precies daarom roept Eva op om de samenwerking rondom Preservation Watch nieuw leven in te blazen. Preservation Watch houdt in dat je interne en externe ontwikkelingen monitort die de levensduur van data en toegankelijkheid voor de langere termijn beïnvloeden.

Techwatchers

Vier jaar geleden begonnen vijf techwatchers al met blogseries op het platform KIA. ‘Dat leverde boeiende verhalen op over bijvoorbeeld LLM’s (Large Language Models) en opslagtechnieken. De blogserie Green IT gaat nog steeds door.’

De vijf techwatchers werden begeleid vanuit de eerste versie van de Preservation Watch: een groep specialisten uit het netwerk met achtergronden in de archiefsector, museumwereld, bibliotheken en onderzoeksorganisaties. Sommige van hen hebben hun onderwerpen verder uitgewerkt en bijgedragen op iPRES, de internationale conferentie om nieuwe inzichten te delen op het gebied van digitale bewaring.

Onderdeel van internationale standaard

Er speelt nog een ontwikkeling. Verschillende archieven, bibliotheken en musea werken met het OAIS-model, het Open Archival Information System. Deze internationale standaard beschrijft zes functies die een organisatie nodig heeft om digitale bestanden langdurig toegankelijk te houden.

‘Onlangs toegevoegd is Preservation Watch. Deze functie houdt toezicht op de digitale omgeving en signaleert nieuwe ontwikkelingen.’ Archieven met een digitaal depot op basis van het OAIS-model houden zelf de ontwikkelingen op het gebied van preservation bij.

Eva: ‘Maar niet iedereen heeft daarvoor capaciteit beschikbaar. Daarom willen we de gezamenlijke Preservation Watch die ontwikkelingen signaleert én duidt voor het hele erfgoedveld voortzetten.’

Denk mee

Hoog tijd dus voor een doorstart. ‘We zoeken versterking: meer collega’s uit het netwerk die willen meedenken. Samen willen we kijken hoe we de Preservation Watch voort kunnen zetten. Dus heb je ideeën? Laat het ons weten!’

De leden van de huidige Preservation Watch groep komen dinsdag 15 september 2026 digitaal bijeen. Heb je ideeën die je met hen wilt delen of wil je bij de bijeenkomst zijn (1 uur)? Mail dan naar e.vandenhurk@rhc-eindhoven.nl.

Je kunt ook aansluiten bij de sessie over de Preservation Watch tijdens de Werelddag van de digitale duurzaamheid, 5 november 2026 in Utrecht. Tijdens de bijeenkomst staan de vervolgstappen en de tijdsinvestering voor leden centraal.