Uit het netwerk: Anne Frank Stichting experimenteert met IIIF voor audiovisueel erfgoed
De Anne Frank Stichting onderzoekt met partners hoe IIIF helpt bij het delen van audio- en videofragmenten. Marco Streefkerk roept erfgoedorganisaties op om zich aan te sluiten bij deze ontdekkingstocht.
Marco Streefkerk
Dit is IIIF
Het International Image Interoperability Framework (IIIF, spreek uit: triple-eye-eff) is een set afspraken waarmee afbeeldingen, audio, video en 3D-modellen kunnen worden gedeeld. Beelden van verschillende bronnen, zoals musea, bibliotheken en andere erfgoedorganisaties, kunnen zo op dezelfde manier bekeken, gedeeld en gebruikt worden, ongeacht waar ze vandaan komen. De afspraken maken het makkelijker om materiaal uit te wisselen en te presenteren op het internet. Een internationaal consortium beheert de standaarden en breidt ze uit, en zorgt voor de kennisuitwisseling tussen instellingen, ontwikkelaars en leveranciers. NDE-compatibele collectie-informatiesystemen kunnen werken met IIIF.
Vanuit de bron
Het is de Tweede Wereldoorlog. Vijf mensen zitten op verschillende plaatsen ondergedoken. Jaren later worden ze geïnterviewd over hun ervaringen. Nu wil je op je erfgoedwebsite een verhaal maken over wat ze aten tijdens hun onderduikperiode.
Ideaal zou zijn: je haalt uit de interviews precies die stukken op waarin ze daarover vertellen en presenteert ze samen in een viewer. Zo zet je de verschillende herinneringen naast elkaar, vanuit de bron, zonder te kopiëren. Dit volgt het principe van de Nationale Strategie Digitaal Erfgoed: data bij de bron. Dat geldt ook voor afbeeldingen en andere media.
‘Het werkt op dit moment nog anders,’ zegt Marco Streefkerk, informatiemanager bij de afdeling Collecties & Presentaties van de Anne Frank Stichting. ‘Nu is dat maatwerk: we kopiëren fragmenten uit de opnames en monteren ze achter elkaar. Een tijdrovende klus.’
Afdeling Collecties & Presentaties
Marco Streefkerk is sinds 2020 informatiemanager bij de afdeling Collecties & Presentaties van de Anne Frank Stichting en verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen en beheren van zowel de collectie als het historisch onderzoek. Deze afdeling fungeert intern en extern als kenniscentrum. Ook ontwikkelt zij tentoonstellingen, webpresentaties en andere concepten om het verhaal van Anne Frank in steeds nieuwe fysieke en digitale vormen te vertellen.
Samen op onderzoek uit
Er zijn al verschillende voorbeelden van IIIF-gebruik voor het combineren van afbeeldingen uit verschillende bronnen. Maar hoe zit het met audio- en videomateriaal? De Anne Frank Stichting en het Scheepvaartmuseum onderzochten samen of IIIF ook voor AV-materiaal werkt. Het haalbaarheidsonderzoek was mogelijk vanuit de financieringsregeling Verbonden digitaal erfgoed van Stichting Pica.
Streefkerk: ‘Wij hebben interviews waarin getuigen van de Tweede Wereldoorlog 1,5 tot 2 uur lang hun herinneringen delen. Dit audio- en videomateriaal wil je vanwege de privacygevoelige inhoud niet in zijn geheel beschikbaar stellen. Het onderzoek bood een mooie kans om hiermee te experimenteren en ervaring op te doen.’
Twee systemen
Eerst nog even wat achtergrond. De Anne Frank Stichting werkt sinds 2023 met IIIF voor het delen van afbeeldingen van collectiestukken. De kennisbank met verhalen en mensen rondom Anne Frank laat dat zien.
‘We gebruiken twee systemen: een collectie-informatiesysteem voor de metadata en een DAM-systeem (Digital Asset Management) voor de beelden. Het DAM-systeem kan op basis van de unieke identifier van elk object de bijbehorende beelden opvragen.’
‘IIIF zorgt ervoor dat we media direct vanuit de bron kunnen tonen. Daarbij hoort een manifest, een bestand dat beschrijft hoe een object gepresenteerd en gebruikt kan worden. Bijvoorbeeld welke informatie erbij hoort, annotaties die je kunt toevoegen, dat soort dingen. We hebben de manifesten ook aangeboden aan het platform Oorlogsbronnen.’
Pleitbezorger van IIIF
Streefkerk is een groot pleitbezorger van IIIF. ‘Doordat media nu vaak voor een specifiek doel wordt gekopieerd, bewerkt en in een presentatievorm neergezet, is de relatie met de bron verdwenen. Zeker met een gevoelig onderwerp als de Tweede Wereldoorlog wil je die relatie, die context, graag behouden. IIIF helpt daarbij, omdat je altijd vanuit de bron werkt.’
Maar er is meer. ‘We willen onze collectie, onze kennis, in een bredere context plaatsen. In Nederland is Oorlogsbronnen voor ons het platform om onze collectie te delen. Internationaal zijn dat bijvoorbeeld Europeana en European Holocaust Research Infrastructure (EHRI). Omgekeerd willen we voor het vertellen van onze online verhalen ook kunnen putten uit collecties van andere organisaties. Daar helpt IIIF bij.’
Resultaten van het haalbaarheidsonderzoek
‘Samen met het Scheepvaartmuseum en een technische partner hebben we audio- en videofragmenten uit verschillende bronsystemen samengevoegd. Dus van meerdere erfgoedinstellingen. Kortom, het werkt!’
Daarvoor moesten de fragmenten wel gekopieerd worden. IIIF biedt een oplossing: virtuele uitsnedes. Je wijst een fragment aan in het originele bestand, zonder duplicaat. Het origineel blijft onaangetast. ‘Die stap is in dit haalbaarheidsonderzoek nog niet gezet, maar dat is wel het einddoel.’
Een belangrijk leerpunt is dat niet elke viewer voor IIIF-materiaal voor hetzelfde doel te gebruiken is. De ene viewer ondersteunt makkelijk ondertiteling, de andere niet. Ook vraagt de beveiliging van virtuele uitsnedes nog om aandacht, een onderwerp dat in dit project verder niet aan bod is gekomen.
‘Dat laatste vind ik belangrijk om voor de toekomst mee te nemen. Bij virtuele fragmenten kan iemand met enige codeerkennis op basis van een fragment de volledige video bekijken of audio-opname beluisteren.’
Oproep voor samenwerking
Het haalbaarheidsonderzoek laat volgens Streefkerk zien dat de technologie mooie mogelijkheden biedt voor curatoren, educatiemedewerkers en onderzoekers om verhalen te vertellen met fragmenten van audio- en videomateriaal. ‘Die kansen pakken lukt alleen in (internationale) samenwerking met erfgoedorganisaties, de IIIF-community, softwareontwikkelaars en makers van viewers. Samen komen we tot pilots, gedeelde handleidingen en praktische voorbeelden.’
Na een eerdere oproep op AVA_Net hebben zich al een erfgoedplatform en een erfgoedorganisatie gemeld. Nieuwe samenwerkingspartners in deze ontdekkingstocht zijn nog van harte welkom, benadrukt Streefkerk. Belangstellenden, ook voor andere toepassingen van IIIF, kunnen contact opnemen via M.Streefkerk@annefrank.nl.
En hoe gaat de Anne Frank Stichting verder? ‘We hebben de opgedane kennis meegenomen in de selectie van ons nieuwe DAM-systeem. En we broeden op nieuwe plannen om meer te doen met AV-collecties en IIIF.’
